Chiếc cầu Ý Hệ (cầu Hiền Lương)

người bắn nhau nhưng đâu phải bắn nhau / bắn những ngoại xâm sau lưng nhau đó (thơ Trần Xuân An)

Archive for Tháng Sáu 6th, 2021

BI KỊCH THỜI NỐI LIỀN SÔNG GIANH

Posted by Trần Xuân An trên 06.06.2021

hidden hit counter

        

BI KỊCH
THỜI NỐI LIỀN SÔNG GIANH
Trần Xuân An

cha liệt sĩ phù Lê chống Quang Trung
Phạm theo gươm, rồi cạo đầu tu Phật
nhưng “Sơ kính”, Việt cả người lẫn đất
không mượn Tàu cốt truyện nên muôn đời

nối sông Gianh, công Tây Sơn sáng ngời
nhưng văn học mãi nâng niu “Sơ kính”
lánh cố đạo, Gia Long, thì Minh Mệnh…*
nhưng Phạm yểu, thơ vạn thọ nỗi niềm

đa dạng lắm một thời giữ chữ liêm
sáng suốt Ngô Thời Nhiệm, roi quất chết *
sáng suốt Nguyễn Huy Lượng, vinh sớm hết *
Nguyễn Du… Cả ông nữa. Đều danh thơm *

cuộc đổi đời thành hừng đông, chiều hôm
nối Thạch Hãn, tên nỗi niềm: Bến Hải
sau chiến tranh, còn ra đi, ở lại
đỏ vàng lam… Xanh nữa. Đều danh thơm

nếu không vì hàm chức và rượu cơm
suốt đời văn đau đáu cùng vận nước
màu sắc chi, chống triều sau hay trước
có sai lầm, văn học sử vẫn thương

có nhà văn, văn học sử nguyên chương
nhưng người đọc đời sau không ai đọc
Phạm Thái chống Quang Trung nhưng dân tộc
tình, rượu, tu, thơ góp một góc nhìn.

T.X.A.
chiều 05-06-2021
………………..

(*) ~ Hiệp ước Versailles 1787 giữa đại điện triều đình Pháp và đại diện Nguyễn Ánh (giám mục Pigneaux de Béhaine và “con tin” hoàng tử Cảnh) là có thật, nhưng triều đình Pháp không thể thực hiện do Cách mạng 1789 nổ ra, vua Louis XVI bị giết (1793). Do đó, hiệp ước ấy vô giá trị. Sự thật, chỉ có giám mục P. de Béhaine vận động thương nhân người Âu giúp, và Béhaine thuê khoảng một vài trăm lính đánh thuê người Âu trực tiếp huấn luyện quân, chỉ dẫn đóng tàu chiến, và trực tiếp tham chiến mà thôi. Đổi lại, sau khi đánh bại Nhà Tây Sơn, lập nên vương triều Nguyễn, chỉ có một ít lính Âu đánh thuê ấy ở lại làm quan tại Huế và Thiên Chúa giáo La Mã của Pháp được tự do truyền giáo tại nước ta. Tuy thế, triều đình Gia Long vẫn là triều đình được thiết lập theo cách truyền thống như các triều Trần, Lê của nước Đại Việt ta. Chính Gia Long Nguyễn Ánh đã dặn dò thái tử Đảm, tức vua Minh Mệnh, phải thấy mối lo mất nước bởi Thiên Chúa giáo La Mã của Pháp. Minh Mệnh là ông vua ban dụ cấm đạo Thiên Chúa quyết liệt. ~ Ngô Thời Nhiệm đỗ đạt và làm quan to dưới triều Lê – Trịnh, lại cộng tác, được bổ chức lớn và có công lớn với triều Tây Sơn. Đến khi Gia Long đánh đổ Nhà Tây Sơn, nhất thống toàn quốc, Ngô Thời Nhiệm cùng nhiều kẻ sĩ danh tiếng Bắc Hà từng cộng tác với triều Tây Sơn đều bị đánh phạt. Trong đó, Ngô Thời Nhiệm bị đánh roi đến ốm nặng và chết. Theo giai thoại, Đặng Trần Thường, cũng kẻ sĩ Bắc Hà theo Nguyễn Ánh từ lâu, khiêu khích Ngô Thời Nhiệm bằng vế thách đối: “Ai công hầu, ai khanh tướng, vào trần ai, ai dễ biết ai”. Ngô Thời Nhiệm bị trói, vẫn đáp: “Thế Chiến quốc, thế Xuân thu, gặp thời thế, thế thời phải thế” (hoặc, dị bản: “thế nào vẫn thế”). ~ Nguyễn Huy Lượng là quan triều Lê – Trịnh, cộng tác với Nhà Tây Sơn, làm bài “Tụng Tây hồ phú”, bị Phạm Thái đánh bút lại. Khi triều Tây Sơn bị diệt vong, Nguyễn Huy Lượng cộng tác với Gia Long Nguyễn Ánh, cũng được thu dụng, nhưng chức quan nhỏ hơn. Phải chăng Nguyễn Huy Lượng đã “cơ hội chủ nghĩa”, không giữ được liêm sỉ, khi Gia Long nắm quyền, hay ông tuân theo lẽ biến dịch lịch sử một khi triều Tây Sơn đã suy vong sau cái chết của Quang Trung, và bởi thái sư Bùi Đắc Tuyên lũng đoạn triều chính vì quyền lợi cá nhân, khiến các tướng bất tuân, sát phạt lẫn nhau? Nguyễn Du cũng trăn trở về tình thế lịch sử ấy: “Không có triều đại nào bền vững nghìn năm”! Theo một số tài liệu, sáu năm sau, Nguyễn Huy Lượng bị bức tử, chết (1808) – chết trước Phạm Thái năm năm. Phạm Thái chỉ chết vì bệnh. ~ Ngô Thời Nhiệm, Nguyễn Huy Lượng, Nguyễn Du và một số danh sĩ khác, hiện nay danh tính các ông đều được đặt tên đường phố, nhưng hình như chưa có đường phố nào mang danh tính Phạm Thái. Tuy nhiên, trước và sau 1975, ở Miền Bắc và ở Miền Nam đều có sách nghiên cứu, tôn vinh Phạm Thái.

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/2909789902628275/

Xem trích dẫn tư liệu về Phạm Thái (bài “Chiến ‘Tụng Tây hồ phú'”):
https://www.facebook.com/tranxuanan.writer/posts/2903426429931289/
&

MƯỠU HẬU BÀI “NỘI CHIẾN…”

Ảnh: Tượng Quang Trung – Google search


.
Ảnh: Tượng giám mục Bá Đa Lộc (Pigneaux de Béhaine, thường gọi là Cha Cả) và hoàng tử Cảnh trước nhà thờ Đức Bà, Sài Gòn (khánh thành 1902; hạ khỏi bệ 1945).
Nguồn: Google search


.

Posted in Không phân loại | Tagged: , , , , , , , , , | Leave a Comment »