Chiếc cầu Ý Hệ (cầu Hiền Lương)

người bắn nhau nhưng đâu phải bắn nhau / bắn những ngoại xâm sau lưng nhau đó (thơ Trần Xuân An)

Tự tôn tiếng nói dân tộc, giọng nói quê hương

Posted by Trần Xuân An on 21.07.2010

hidden hit counter



TỰ TÔN TIẾNG NÓI DÂN TỘC, GIỌNG NÓI QUÊ HƯƠNG

Trần Xuân An

Tặng bạn học cũ: Ngô Vưu, Nguyễn Giỏ và Dương Quang Gạt… Nguyễn Tấn Sĩ, Nguyễn Chiến, Nguyễn Đăng Chín và Võ Nguyên…

Nếu một người Việt không có lòng tự tôn, tự hào về dân tộc, về quê hương của mình, đó là điều đáng ngạc nhiên. Tuy vậy, ở những người Bắc Trung bộ, từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên – Huế, và cả một phần Quảng Nam, đôi khi họ vẫn tự cho mình là dân “trọ trẹ”, dân “Nôm”. Lắm lần, trong các cuộc chuyện trò, khi họ tự nhận như vậy, tôi nghĩ, hình như họ hơi tự ti về giọng nói mang âm sắc địa phương của mình, hay thực ra, đó chỉ là sự thể hiện tâm lí nhún nhường, khiêm tốn bởi quê hương, bản quán mình đã có quá nhiều điều đáng tự hào rồi.

Dân “trọ trẹ” hay “trọ trại”? Dân “Quảng Nôm” hay dân “Quảng Nam”?

Đúng là dân tộc ta luôn tự hào đã có một văn tự riêng, đó là chữ Nôm. Nhưng tại sao ta không nói là chữ Nam vì nó là sản phẩm văn hóa của người Việt Nam, mà gọi là chữ Nôm? Vậy “Nôm” là âm trại của “Nam” hay “Nam” là âm Hán hóa của “Nôm”? Mặc dù có thành ngữ “nôm na là cha mách qué” từ miệng nói, trang viết của những kẻ ngày xưa vốn quá trọng vọng ngoại ngữ Hán, nhưng ngẫm cho kĩ, phải chăng từ “nôm na” lại có nghĩa là dân dã, quê kiểng, là từ ngữ, âm điệu Việt của người bình dân Việt, ở các làng thôn thuần Việt, không pha tạp, và họ thường “mách qué”, chơi khăm đối với những kẻ vong bản, ít ra là vong bản ngữ. Dẫu sao, từ xưa đến nay, hầu hết người Việt chúng ta vẫn sử dụng hai từ “chữ Nôm” với tất cả niềm trân trọng, tự hào, không hề mang sắc thái tự mỉa mai, giễu cợt chút nào.

Còn “trọ trại” hay “trọ trẹ”? Trong lịch sử, vùng Nghệ – Tĩnh và về sau, cả Bình – Trị – Thiên, thường bị gọi là dân kẻ trại? Trại là nói tránh bằng cách phát âm không chuẩn hay trại là quê mùa? Và phải chăng, trại còn là nơi quan quân kinh đô Hoa Lư, Thăng Long thường xem là biên châu ác địa, cần đóng trại canh phòng, chứ không phải là nơi sinh cơ lập nghiệp đời đời? Thì đúng rồi, người Bắc bộ, châu thổ sông Hồng phì nhiêu, chính là tác giả của từ “trọ trại”, “trọ trẹ” đó, cũng như những ai thường dùng thành ngữ “nôm na là cha mách qué” khá vong bản ngữ, như đã viết ở đoạn trên.

Vùng nào “chuẩn” hơn, Việt hơn vùng nào?

Dẫu là vậy, nhưng thú thật, thuở còn nhỏ, trong tôi có đôi chút vừa tự ái, vừa tự giễu cợt, như thắc mắc sao không phiên âm và dịch từ English thành Eng văn, nước England thành nước Eng mà lại chấp nhận không chuẩn “cho nó sang”, thành Anh văn và nước Anh? English, England, phải phát âm cho chuẩn là Eng-lis, Eng-lân(đ) chứ có ai lại phát âm thành Anh-lis, Anh-lân(đ) bao giờ đâu!

Âm địa phương Bắc Trung bộ, khi gọi những người cha mẹ sinh trước mình là eng, là hay eng, chị, những người được sinh sau mình là tam. Trong thơ Nôm của Nguyễn Trãi, có từ tam (em), trong Truyện Kiều của Nguyễn Du có từ ả (cô con gái, chị gái), khoan hẵng bàn. Nhưng rõ là từ “anh” chắc hẳn là âm Hán rồi. Âm thuần Việt, là “eng”.

Mãi đến cuối tháng 6 năm HB6 (2006), tôi tình cờ mua được cuốn “Từ điển Mường – Việt”, của ba tác giả Nguyễn Văn Khang (chủ biên), Bùi Chỉ, Hoàng Văn Hành, do Viện Ngôn ngữ học chịu trách nhiệm bản thảo và Nxb. Văn hóa  dân tộc ấn hành. Tôi ngạc nhiên đến kì thú. Và tự hỏi, không biết người Bắc bộ “chuẩn” hay người Bắc Trung bộ “chuẩn”? Không biết người Kinh miền xuôi chúng ta “chuẩn” hay nhân tộc sinh đôi một trứng của chúng ta là nhân tộc Mường “chuẩn”?

Xem “Từ điển Mường – Việt”, tôi thấy rõ là cách phát âm của nhân tộc Mường (lấy âm chuẩn là ở Mường Bi), rất gần với cách phát âm hiện nay của người Thanh – Nghệ – Tĩnh, Bình – Trị – Thiên và phần nào đó của Quảng Nam.

Thử trích dẫn bất kì trang nào, chương mục theo phụ âm đầu nào, chúng ta đều thấy rõ như vậy. Xin trích dăm bảy mục từ:

Trang 162, sđd.: “Enh = anh // Enh hảo hói chi è? = Anh cần hỏi gì ạ? // Enh Khỏi, enh Wa = Anh Khói, anh Hoa”.

Trang 215, sđd.: “Khau nì = sau này // Khau nì há hay = Sau này hẵng hay”.

                           “Khau nựa = sau nữa // Khau nựa, tàn tôi hảo pỗ rằng… = Sau nữa, chúng tôi muốn nói rằng…” (Chắc hẳn “hảo” là “háu”, “pỗ” là “bảo” – TXA. chua thêm).

Trang 340, sđd.: “Nhà tlõ = nhà trọ // Cải nhà tlõ ớ pển xe từ ria lẳm = Nhà trọ ở bến xe nhiều rệp lắm”.

                            “Nhà tlong = nhà trong // Nhà tlong nả cỏ hal puồng táy = Nhà trong [của] nó có hai phòng (buồng – TXA. ct.) ngủ”.

Trang 404, sđd.: “Pừa – bừa // Da pừa cõn nà đỉ xong chua? = Anh bừa miếng ruộng đó xong chưa? // Tách tlu ti pừa = Dắt trâu đi bừa”.

                            “Pữa = bữa // Môch ngày da ăn mẩy pữa? = Một ngày anh ăn mấy bữa?”.

Trang 483, sđd.: “Ti du = cưới (đón dâu, lễ cuối cùng của một cuộc hôn nhân) // May nì ti du ủn Háo = Hôm nay cưới cô Hảo” (Mai ni [:nay] đi [rước] dâu cô Hảo – TXA. ct.).

                            “Ti đác = 1. đi dưới nước. 2. đi lấy một blic nước // Ha tều ti đác = Ta cùng [đều – TXA. ct] đi lấy nước”.

Trang 520, sđd.: “Tửa = 1. người đàn ông // Pay cỏ mẩy tửa = Bọn bay có mấy người (đàn ông)? = 2. đứa // Tửa nò ăn hết cỏi thôm khô ớ đây rồi? = Đứa nào ăn hết gói tôm khô ớ ni rồi?”.

Người Bắc Trung bộ và Quảng Nam hẳn có thể cảm thấy thú vị khi đọc những mục từ ngẫu nhiên tôi trích dẫn bên trên, và hẳn rất đồng ý với các tác giả của cuốn “Từ điển Mường – Việt”: Tiếng Mường “là một ngôn ngữ có quan hệ chặt chẽ về mặt cội nguồn với tiếng Việt, tiếng Mường còn lưu giữ nhiều dấu vết của tiếng Việt cổ ở tất cả các bình diện, nhất là ở bình diện ngữ âm và từ vựng. Vì thế, qua tiếng Mường có thể giúp cho việc làm sáng tỏ một số vấn đề không chỉ là tiếng Việt mà cả các vấn đề về dân tộc, văn hóa Việt” (sđd., tr. 7).

Với những kiến thức về dân tộc học, đặc biệt là Mường học và Việt (Kinh) học, cùng với nhận thức trên, qua đó, chúng ta có thể thêm quả quyết: Giọng địa phương phần nào ở Thanh Hóa, đặc biệt là ở Nghệ – Tĩnh, Bình – Trị – Thiên và phần nào ở Quảng Nam, gần với những âm sắc và từ vựng cổ hơn, so với các vùng miền khác.

Tất nhiên, chúng ta cũng đủ tinh tế về thẩm âm cũng như từ ngữ Hán – Việt để phân biệt đâu là người Mường nói tiếng Việt và đâu là người Việt gốc Hoa hay người Hoa học nói tiếng Việt, với ý thức rằng như bất kì ngôn ngữ nào, sự du nhập, vay mượn một số từ vựng tiếng nước ngoài vào tiếng Mường, tiếng Việt và ngược lại, từ tiếng Mường, tiếng Việt vào tiếng Hán – Hoa, là không phải ngoại lệ.

Phát âm nhất thống trên cơ sở nào?

Mặc dù lòng yêu quê hương, bản quán, cụ thể là yêu thấm thía ruột gan giọng nói quê quán mình, nhưng người Việt Nam, gồm cả 53 dân tộc, từ lâu vẫn xem tiếng Việt là ngôn ngữ toàn quốc, từ Ải Nam Quan đến Mũi Cà Mau, và cách phát âm mỗi vùng, thậm chí mỗi làng, mỗi xóm cũng có nét khác nhau, nhưng chung quy vẫn là một. Về mặt từ vựng, cũng thế, tuy có tiếng địa phương, nhưng không phải là không thể hiểu nhau. Hiện nay, với sự phát triển về các phương tiện truyền thông đại chúng, với ý thức đưa tiếng địa phương vào văn chương trong chừng mức nhất định một cách tinh tế, tài hoa, cũng là một cách làm giàu thêm tiếng Việt phổ thông. Về mặt chữ viết, chúng ta có chữ quốc ngữ abc, loại chữ kí âm phổ biến trên thế giới. Mặc dù đó là chỉ là cách phiên âm để tập nói tiếng Việt của các cố đạo ngoại quốc, nhằm mục đích truyền đạo của họ, rồi người Pháp dùng nó để xóa bỏ chữ Hán, chữ Nôm, dân tộc Việt Nam chúng ta vẫn biết chớp lấy, hoàn thiện thêm đến mức chuẩn mẫu, từ những năm 20, 30 của thế kỉ XX. Chữ quốc ngữ abc kí âm (tôi nhấn mạnh: kí âm) là cơ sở để từ nhất thống vốn có lại càng nhất thống hơn.

Đó là những gì không phải mới lạ, nhưng cũng là một cách tự nhắc nhở. Đúng hơn, đó là cảm nghĩ của tôi từ rất lâu, lâu lắm rồi, về giọng nói quê nhà Quảng Trị – Huế, về giọng nói Quảng Nam thân yêu, và gần hơn, đó là kỉ niệm riêng, giữa tôi và người bạn cũ Ngô Vưu, một chiều hôm ngồi lai rai bên bờ sông Hương, sau ngày tôi mua được “Từ điển Mường – Việt”, cách đây cũng gần 8 năm…

Trần Xuân An

Tối 20, gặp lại bạn cũ quê nhà,

và chiều 21-7 HB10,

chợt nhớ sông Bến Hải, 56 năm Hiệp định Genève (1954-2010)

 

Đã gửi đăng trên Tcđttl. TranNhuongCom, PhongDiepNet, Quê Choa (chiều tối 21-7 HB10):

http://trannhuong.com/news_detail/5514/…
http: //trannhuong. com/ news_detail/ 5514/ TỰ-TÔN- TIẾNG-NÓI- DÂN-TỘC- GIỌNG-NÓI- QUÊ-HƯƠNG

Bản trên điểm mạng txawriter này đã được chỉnh sửa vài lỗi gõ phím

Advertisements

9 phản hồi to “Tự tôn tiếng nói dân tộc, giọng nói quê hương”

  1. txa said

    ĐẠI TỪ NHÂN XƯNG “ANH” BỊ SỬ DỤNG VỚI CHỨC NĂNG NGÔI THỨ BA
    Ở MỘT VÀI TRƯỜNG HỢP, TRONG TIẾNG VIỆT HIỆN NAY,
    NGHE RẤT KHÓ CHỊU

    Đây là ý kiến không trực tiếp dính líu gì đến bài viết trên, nhưng chợt liên tưởng mà trút ra đôi dòng cho đỡ bực.

    Kính mong quý người đọc vui lòng thử đoán xem đại từ “anh” tiếng Việt bị sử dụng ở ngôi thứ ba trong trường hợp nào mà gây khó chịu cho người nghe đến vậy?

    Trân trọng,
    TXA.
    22-7 HB10 (2010)

  2. […] Tự tôn tiếng nói dân tộc, giọng nói quê hương […]

  3. TXA. said

    Nôm: chữ Nôm

    Cũng đọc là: Nam
    Cũng đọc là: Nêm (nêm canh)

    Nam: phía nam, phương nam

    Nguồn:
    http: // annonymous. online. fr/ HVDic/ onldic. php

    Cũng có thể tra cứu tại:
    http: //www. huesoft. com. vn/ hannom/

    TXA.

  4. Ngo Thu Le said

    Chuẩn trong phát âm và chính tả là những qui ước có tính pháp lí, nhưng thường là do các nhà nghiên cứu biên soạn một cách chủ quan. Thông thường thì thủ đô ở đâu, chuẩn ngôn ngữ ở đó. Trong nhà trường, giọng nói của giáo viên cũng ảnh hưởng rất lớn đến học sinh. Sau năm 1975, ở Huế có nhiều bậc phụ huynh tá hỏa vì học xong lớp một, con cháu của mình lại nói giọng Quảng Bình. Ông Lê Phước Thúy (một trí thức người Huế tham gia kháng chiến) trưởng ti Giáo dục, bị mất chức vì phản đối việc bắt học sinh Huế đọc giọng Quảng Bình…
    Vấn đề ngôn ngữ đương đại, Phạm Đình Trọng có một bài rất hay về tiếng Hà Nội bây giờ, nên tìm đọc.

    • txawriter said

      Nhà giáo Ngô Thủ Lễ quý mến,

      Chữ quốc ngữ ABC hiện nay đã rất cố định về chính tả, nghĩa là rất chuẩn. Không nhà biên soạn sách giáo khoa nào, kể cả băng đĩa giáo khoa, có thể sửa chính tả, sửa âm chuẩn thể hiện ở chữ quốc ngữ.

      Do đó, phát âm theo giọng địa phương nào cũng hay, nếu tập phát âm cho đúng chuẩn (theo chữ quốc ngữ ABC hiện nay), không việc gì phải lấy âm chuẩn theo giọng ở thủ đô “Hà Lội” cả. Giọng Huế, giọng Sài Gòn, giọng Đà Nẵng, v.v… hay lắm, tuy lệch chuẩn chữ quốc ngữ ABC hơi nhiều so với giọng Hà Nội. Vậy thì chỉnh lại cho chuẩn. Trước hết là các phát thanh viên đài phát thanh, truyền hình, giáo viên, giảng viên cần lưu ý điều đó. Dần dần sẽ nhuần nhị.

      Theo thiển ý, hẳn không còn giải pháp nào khác, để vừa chuẩn theo chữ quốc ngữ vừa giữ được sự đa dạng, đa bản sắc của trăm, nghìn địa phương.

      Thân quý,
      TXA.

      • TXA. said

        Nói thêm:

        Nhà giáo Ngô Thủ Lễ quý mến,

        Khi mọi giáo viên, giảng viên có giọng nói quê hương mình, nhưng phát âm chuẩn theo chữ quốc ngữ ABC hiện nay, thì người nước ngoài học tiếng Việt với thầy, cô giáo Việt nào cũng tốt.

        Mình đã từng nghe ở máy truyền hình (TV.) giọng nói của một học giả Úc, mình rất thích, vì ông ấy nói tiếng Việt theo giọng Huế chuẩn, rõ ràng, mềm mại, khá nhuần nhị.

        Quý mến,
        TXA.

  5. Người đọc báo said

    http://tuoitre.vn/PrintView.aspx?ArticleID=392725

    Chuẩn hóa chính tả tiếng Việt

    TT – Theo đánh giá của nhóm tác giả bản báo cáo tình hình chính tả văn bản tiếng Việt, đã đến lúc gióng lên hồi chuông báo động về lỗi chính tả tràn lan trong sử dụng tiếng Việt hiện nay.

    Theo ông Nguyễn Ái Việt – phó viện trưởng Viện Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia Hà Nội), chủ nhiệm báo cáo, “lỗi chính tả nhiều đến mức chữa không xuể, trám được chỗ này lại bục chỗ kia”.

    […]

    MINH QUANG

    Báo chí – truyền thông có tỉ lệ lỗi chính tả cao nhất

    Trong 7 khu vực được đánh giá, xếp hạng, khu vực báo chí và truyền thông có tỉ lệ lỗi chính tả cao nhất: gần mức báo động 10%.

    Khu vực đại học và viện nghiên cứu có tỉ lệ lỗi xấp xỉ mức trung bình của xã hội. Đáng chú ý, khu vực chính quyền địa phương và các cơ quan thuộc Chính phủ, thuộc bộ có tỉ lệ lỗi chính tả khá cao.

    Những kết quả này phản ánh tình hình báo động của chính tả tiếng Việt.

    Nhóm tác giả này hi vọng mỗi ba tháng sẽ có một đợt đánh giá về lỗi chính tả như vậy, mở rộng về quy mô để hậu thuẫn cho một chiến dịch cộng đồng về quét lỗi chính tả.

    Xem trọn bài theo đường dẫn trên

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: