Chiếc cầu Ý Hệ (cầu Hiền Lương)

Người bắn nhau nhưng đâu phải bắn nhau, Bắn những ngoại xâm sau lưng nhau đó (TrầnXuânAn)

NHẬP THÂN, SAY VONG

Posted by Trần Xuân An trên 20.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 45 – viết thêm sau BLSLXOBH.
NHẬP THÂN, SAY VONG
Trần Xuân An

nỗi đau xưa cổ, nỗi đau đồng đại
viết văn đau điên người,
                như các vị hầu đồng
âm nhạc súng máu me,
                bạo hành gào thét
sương mù thời gian là hương khói,
                say vong

khóc cười, nói năng bằng vong linh khác
nhập thân vào nhân vật, rồi bị nhập vong
kéo dài, sẽ điên song trùng nhân cách
cái sốc nhà văn,
                phải đâu trọn kiếp xác đồng

đó là tâm linh, đó là tâm lí học nghệ sĩ?
trên sân khấu, phim trường,
                ngỡ như con ốc mượn hồn
vỏ ốc rỗng, tầm gửi hồn cua
                là hình tượng nhân vật
sau cú sốc, lại hài hoà bản ngã,
                vẹn tròn hơn

nhập thân hàng trăm nhân vật,
                cảnh huống
khắc hoạ nhiều tâm trạng,
                hình tượng con người
thương vở kịch “Bác sĩ Lê Đất Lành”
                một nhân vật điển hình y văn bệnh án
thời Cầu Ý hệ, ngoại xâm,
                nội chiến chưa nguôi

hình tượng Lê Đất Lành do tôi nhào nặn
mắt người này, mũi người nọ,
                quê gốc ai kia
lí lịch, ruột thịt anh,
                dĩ nhiên tôi tưởng tượng
nhưng tôi nhập thân, say vong anh
                – bi kịch –
                giữa Cầu Chiến tranh Lạnh cắt chia

thật ra cũng như “Nhật kí người điên”
                – Lỗ Tấn
“ăn thịt người”, “sadisme” tự hồng hoang
tôi đã viết, đã nhập thân,
                say vong, từ lâu lắm *
chỉ mong nguôi sóng thần hai phía,
                 để bình đẳng, bình an.

T.X.A.
07:16-08:01, 21-01-2022
…………

(*) Xem: Trần Xuân An, “Mùa hè bên sông”, tiểu thuyết, chương XI, bản 2003 (chỉnh sửa, bổ sung bản 1998 & và cũng rất lâu trước đó nữa), mạng vi tính toàn cầu của tác giả. Lấy bản văn xuôi làm chuẩn, vì văn xuôi rõ ràng, đầy đủ hơn.

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3073303992943531/

https:// www. facebook. com/story.php?story_fbid=3073289236278340&id=100007918808885

Ảnh, Google search


.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , , , , , , | Leave a Comment »

VẾT THƯƠNG, VẾT SẸO CÂY…

Posted by Trần Xuân An trên 19.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 44 – viết thêm sau BLSLXOBH.
VẾT THƯƠNG, VẾT SẸO CÂY…
Trần Xuân An

thường xem vết sẹo của cây ngoài cửa
tưởng khó liền như trước đây
chồng lên vết thương chưa lành – cưa cắt
vết xé toạc, do gàu máy múc trượt lầy

đâu phải lịch sử như Sơn Chà, thuở đó
những vết sẹo còn nguyên mồ Tây
đâu phải lịch sử như Cửa Bắc
vết sẹo Pháp bắn, vỡ đau đến nay

đâu phải lịch sử như Thượng Tứ
trám gạch còn máu ứ – vết đạn hai phe
đâu phải lịch sử như Dinh Độc Lập
vết bom trên nóc, mãi còn khen chê

đời người là cây, cũng bóng dáng lịch sử
hậu chiến này cũng nhiều vết thương
vết sẹo xác thân bao người, buồn lắm
vết thương bao tâm hồn, số phận, quá buồn

vết thương cây rồi cũng lành lặn cả
vết sẹo lịch sử còn nguyên cho nghìn sau
bạn thử mươi dòng về những chặng đời cũ
ai đau ai công, ai công ai đau…

xưa ai cũng yêu thơ, thường ghi nhật kí
nhật kí một đời người dày nghìn trang
Anne Frank, cô bé mười sáu tuổi
hay hồi kí ai, tự truyện ai không phai thời gian

biến động thế thời khiến mọi người lo sợ
đâu dám thật lòng lưu chữ lại chăng?
vết sẹo thể xác của nhiều cây, ai cũng thấy
còn vết thương tâm, đâu ở hoa lá xuân?

tôi may mắn thuộc về những người nguyên vẹn
qua chiến tranh, qua hậu chiến còn chiến tranh
nhưng chấn thương tim óc làm sao tránh khỏi
trang viết băng bó tâm hồn đời, ướt máu tanh.

T.X.A.
15:12-17:34, 19-01-2022

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3072887102985220/

Ảnh gốc cây trước nhà chiều 19-01-2022


,

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , | Leave a Comment »

“NHẬT KÍ NGƯỜI ĐIÊN” & MỘT Y BÁC SĨ TRONG “MÙA HÈ BÊN SÔNG” *

Posted by Trần Xuân An trên 17.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 43 – viết thêm sau BLSLXOBH.
“NHẬT KÍ NGƯỜI ĐIÊN” & MỘT Y BÁC SĨ
TRONG “MÙA HÈ BÊN SÔNG” *
Trần Xuân An

chuyện rằng, trăng, mắt chó gườm
sáng ra, người cũng mắt lườm, lưỡi son
người ngoài chợ mắng rủa con
giá nhai mày, miếng thịt non! Hãi hùng

người thèm thịt người, khắp cùng
giật mình, truy sử, muôn trùng thế gian
giữa hai dòng chữ, máu tràn
“ăn thịt người”, khắp sách ngàn năm xưa

anh suy đoán, từng giẫm bừa
sổ ghi thuở cổ còn chừa thuở sau
nên anh mắc oán từ lâu
thành con thịt, cả làng bâu quanh chờ

anh cả thuê thầy thuốc vờ
sờ anh, xem béo gầy cho thớt nhà
mái nhà kèo cột long ra
đè anh ngạt thở rồi tha thêm ngày

làng bên ăn người, mới đây
nên thế chăng, hỏi khách gay gắt lời
hỏi anh cả, hẳn ăn rồi
thịt em gái bé còn tươi thuở nào

thịt em gái, anh cả xào
anh cả nấu, trộn chung vào thức ăn
hiếu xưa, bệnh rụi song thân
dâu con tự cắt xẻo dâng thịt mình

cột kèo rúng động rung rinh
tối đen, gạch ngói trương phình, đè anh
thay đổi đi! — hét thất thanh —
tận chân tâm, thay đổi nhanh, chân tình!

suy diễn, hoảng, hoang tưởng, kinh
“ăn thịt người” trong đầu mình đầy thêm
anh thét lên: Cứu trẻ em!
trẻ em chưa nhiễm thói thèm thịt nhau?

thét gào chấn động xưa sau
ăn thịt nhau, muôn loài đâu riêng người
cùng tạp hôn, truyền giống nòi
vô thần luận, tiên đề đôi! Kinh hoàng

chuyện nam bác sĩ gầm vang
bị “sadisme”, kịch thế gian, hãi hùng
bức hại cuồng vẫn muôn trùng
y văn bệnh án đau chung bạo cường!

vở-kịch-một-mình đau thương
“sadisme” bầm sử, văn chương, bút tàn
vô hình dây trói, răng nhằn
bốn chân ghế nghiến, sóng thần hai bên

vở-kịch-một-mình, thét rên
nghe ai ám thị sau phên thủng dày
“sadisme”. Chửi, mặt trái bày?
nhạc y đỏ, thêm trắng này, cứu thương

(hiện thực đời, ảo kịch cương
xong vai, không mất chút xương thịt nào
ảo, phản ánh đời, rõ sao
kịch “sadisme”, không tổn hao. Đều buồn *)

vô thần luận! Chúa giáo đường
thành Trời-Nhân-Quả, luân thường thế gian
Trời vô ngôn từ hồng hoang
luân hồi nghiệp báo, Phật ban chuông chùa

tiến hoá từ muôn triệu xưa
mãi còn tiến hoá tỉ mùa xuân sau
địa ngục chính là địa cầu
mãi còn tiến hoá, bớt đau muôn loài

muôn triệu năm phía tương lai
yêu đời nhé hỡi trần ai buồn đời
thôi “ăn thịt”, “sadisme” người
và muôn loài khác đẹp ngời cùng ta.

T.X.A.
viết vài ba chục năm trước,
nay viết lại (16-01-2022)
………….

(*) “Nhật ký người điên”, truyện ngắn của Lỗ Tấn, 1918 (có hai bản dịch của Phan Khôi và Trương Chính, đã được in thành sách từ lâu và hiện có trên mạng vi tính toàn cầu); “Mùa hè bên sông”, tiểu thuyết của Trần Xuân An (xem chương XI, về nhân vật hư cấu y bác sĩ Lê Đất Lành), 1998 & 2003. Cũng có thể xem trên mạng toàn cầu.

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3070736649866932/

Tiến trình tiến hoá muôn loài còn tiếp diễn:
Tranh Google search

.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , , , | Leave a Comment »

Mục lục tập thơ HOÀ GIẢI, BÁT NƯỚC LẠI ĐẦY

Posted by Trần Xuân An trên 15.01.2022

hidden hit counter

        
.
Mục lục tập thơ
HOÀ GIẢI, BÁT NƯỚC LẠI ĐẦY

(bát nước đổ xuống, bưng lên lại đầy)

Bốn mươi ba (43) bài thơ viết sau tập thơ BLSLXOBH.,
tính từ ngày 28-09-2021 đến ngày 16-01-2022
(14-12 nguyệt lịch năm Tân Sửu HB21,
sắp Tết Nguyên đán Nhâm Dần HB22)
Links đầy đủ
Đã công bố theo ngày giờ ghi ở cuối mỗi bài
trên facebook tranxuanan writer & txawriter ửodpress

Bài 1
ĐẶNG VĂN VIỆT VÀ ANDRÉ MENDRAS,
HAI ÔNG TREO CỜ *
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/2991243807816217/

ĐẶNG VĂN VIỆT VÀ ANDRÉ MENDRAS, HAI ÔNG TREO CỜ

Bài 2
SỬ KÍ Y DƯỢC: COVID-19
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/2995985010675430/

SỬ KÍ Y DƯỢC: COVID-19

Bài 3
OÁN HẬN AI GIỮA THIÊN TAI COVID?
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/2996659980607933/

OÁN HẬN AI GIỮA THIÊN TAI COVID?

Bài 4
HAI CON ĐƯỜNG CHẠY TRỐN
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/2998864357054162/

HAI CON ĐƯỜNG CHẠY TRỐN

Bài 5
ANH HÙNG LIỆT SĨ TÌNH THƯƠNG
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/2999446426995955/

ANH HÙNG LIỆT SĨ TÌNH THƯƠNG

Bài 6
GIỖ MẸ, CUỐI TRẬN ĐẠI DỊCH 2021
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3005087556431842/

GIỖ MẸ, CUỐI TRẬN ĐẠI DỊCH 2021

Bài 7
TIẾNG TRỐNG TRƯỜNG HÀM NGHI
VANG VỌNG TỪ TÂN SỞ
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/ (chưa công bố; đã gửi đăng báo)

Bài 8
CA DAO THƯƠNG VUA HÀM NGHI
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3015705178703413/

CA DAO THƯƠNG VUA HÀM NGHI


https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3016526045287993/

Ý KIẾN VIẾT THÊM DƯỚI BÀI THƠ “CA DAO THƯƠNG VUA HÀM NGHI”

Bài 9
BÁNH NẾN SINH NHẬT,
HÌNH BÁNH NHAU CUỐNG RỐN
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3018430108430920/

Bài 10
TẾT, NHỚ VÀ THƯƠNG
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3019339485006649/

Bài 11
TIẾC TỪNG CHỮ
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3020879208186010/

TIẾC TỪNG CHỮ

Bài 12
GIẤY KHAI SINH, SINH NHẬT
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3023500044590593/

GIẤY KHAI SINH, SINH NHẬT

Bài 13
NHÀ VĂN BẢO CỰ,
TIÊU DAO, GIẤC MỘNG TỀ VẬT
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3024922971114967/

NHÀ VĂN BẢO CỰ,TIÊU DAO, GIẤC MỘNG TỀ VẬT

Bài 14
CỔ TRUYỀN MÃI MÃI TẾT NHẤT
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3025695961037668/

Bài 15
CÂY GỖ VUÔNG VÀ LIỄU RỦ *
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3025935474347050/

CÂY GỖ VUÔNG VÀ LIỄU RỦ

Bài 16
TÂM TRẠNG THẬT, NHÀ THƠ THẬT
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3027879877485943/

TÂM TRẠNG THẬT, NHÀ THƠ THẬT

Bài 17
XIN LỖI TRƯỚC, ĐÂY LỜI NÓI THẬT
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3028675394073058/

XIN LỖI TRƯỚC, ĐÂY LỜI NÓI THẬT

Bài 18
NGÀY HIẾN CHƯƠNG CÁC NHÀ GIÁO DÂN CHỦ
20-11 NĂM NAY, LẠI NHỚ CHUYỆN CŨ
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3030109533929644/

NGÀY HIẾN CHƯƠNG CÁC NHÀ GIÁO … LẠI NHỚ CHUYỆN CŨ

Bài 19
THƠ ĐÁ VỠ
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3031570483783549/

THƠ ĐÁ VỠ

Bài 20
TẾT, KHÔNG AI BỊ LỖI MÙA SINH
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/ (chưa công bố; đã gửi đăng báo)

Bài 21
NGẮM TRANH TẾT CHÚC THỌ
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/ (chưa công bố; đã gửi đăng báo)

Bài 22
MÓNG TAY LÁ LAN, RA TAY CẨN TRỌNG *
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3037151113225486/

MÓNG TAY LÁ LAN, RA TAY CẨN TRỌNG

Bài 23
BỖNG THƠ THỜI SỰ VỀ TỪ “ĐỒNG CHÍ”
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3039163366357594/

BỖNG THƠ THỜI SỰ VỀ TỪ “ĐỒNG CHÍ”

Bài 24
THÁNG CHẠP GIỮA HAI THỨ TẾT
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3041059562834641/

Bài 25
BÓNG DÁNG QUỐC SỬ
TRONG LÍ LỊCH BA ĐỜI *
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3042515556022375/

BÓNG DÁNG QUỐC SỬ TRONG LÍ LỊCH BA ĐỜI

Bài 26
TỪ ĐIỂN: LÍ LỊCH VÀ CĂN CƯỚC *
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3045321459075118/

TỪ ĐIỂN: LÍ LỊCH VÀ CĂN CƯỚC

Bài 27
VƯỢT LÊN, CÁI NHÌN TOÀN CẢNH
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3046078362332761/

VƯỢT LÊN, CÁI NHÌN TOÀN CẢNH

Bài 28
QUYỀN SỐNG, THỜI CHÚNG TA
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3048317202108877/

QUYỀN SỐNG, THỜI CHÚNG TA

Bài 29
GIỖ BA ĐỜI GIA TIÊN, HOÀ GIẢI
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3049053648701899/

GIỖ BA ĐỜI GIA TIÊN, HOÀ GIẢI

TẠM DỊCH BÀI “MÙA THU TỚI”
CỦA NGUYỄN DU

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3051571215116809/

TẠM DỊCH BÀI “MÙA THU TỚI” CỦA NGUYỄN DU


https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3050155311925066/

Bài 30
“HIỆN THỰC CƯỠNG BỨC” *
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3052282631712334/

“HIỆN THỰC CƯỠNG BỨC” *

Bài 31
TRỜI ĐÊM GIÁNG SINH,
GẶP TIẾNG CHUÔNG CHÙA
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3053100564963874/
https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3052979481642649/
(hai tiền đề vô thần luận)

Bị chú bổ sung:
https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3055857734688157/

LUẬT MÔI-SE & GIÁO HOÀNG THỪA NHẬN “SÁNG THẾ KÝ” LÀ HUYỀN THUYẾT KHỞI NGUYÊN

Bài 32
THƠ ĐÊM LỄ GIÁNG SINH 2021
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3054814701459127/

THƠ ĐÊM LỄ GIÁNG SINH 2021

Bài 33
CUỐI NĂM MẶT TRỜI, TỰ NGẪM
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3056091737998090/

CUỐI NĂM MẶT TRỜI, TỰ NGẪM

Bài 34
THƠ VUI VỀ BẠO LỰC PHỦ ĐẦU
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3057339807873283/

THƠ VUI VỀ BẠO LỰC PHỦ ĐẦU

Bài 35
HÔN, CƯỜI VÀ XUÂN
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3058785624395368/

HÔN, CƯỜI VÀ XUÂN

Bài 36
CHỢT NHỚ “BÀI HÁT CÁI ROI MÂY” *
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3059419367665327/

CHỢT NHỚ “BÀI HÁT CÁI ROI MÂY”

Bài 37
GIA ĐÌNH
CUỐI HAI ĐỢT SÓNG THẦN LỊCH SỬ
NGƯỢC CHIỀU
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3062471344026796/

GIA ĐÌNH CUỐI HAI ĐỢT SÓNG THẦN LỊCH SỬ NGƯỢC CHIỀU

Bài 38
ĐẠO SĨ TRẠNG TRÌNH TRONG NỘI CHIẾN
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3062953680645229/

ĐẠO SĨ TRẠNG TRÌNH TRONG NỘI CHIẾN

Xem thêm:
BÀI THƠ ĐÔNG HÀ
Trần Xuân An, 1978

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3063216203952310/

Bài 39
08-01-2022, SÀI GÒN LÀ VÙNG XANH
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3065231670417430/

08-01-2022, SÀI GÒN LÀ VÙNG XANH

Bài 40
XUẤT XỬ, HÀNH TÀNG *,
NHỚ NGƯỜI XƯA
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3065780950362502/

XUẤT XỬ, HÀNH TÀNG *, NHỚ NGƯỜI XƯA

Bài 41
ẢO VỌNG, CHÂN THÀNH
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3067040586903205/

ẢO VỌNG, CHÂN THÀNH

Bài 42
CÁI CÂY BÊN DÒNG ĐỜI, VẬN NƯỚC
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3067846313489299/

CÁI CÂY BÊN DÒNG ĐỜI, VẬN NƯỚC

Bài 43
“NHẬT KÍ NGƯỜI ĐIÊN” & MỘT Y BÁC SĨ
TRONG “MÙA HÈ BÊN SÔNG”
Trần Xuân An

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3070736649866932/

“NHẬT KÍ NGƯỜI ĐIÊN” & MỘT Y BÁC SĨ TRONG “MÙA HÈ BÊN SÔNG” *

PHỤ LỤC:

MÙA HÈ BÊN SÔNG,
tiểu thuyết hoàn toàn hư cấu
của Trần Xuân An, 1997 & 2003,
— trích đoạn đầu chương XI —

Nhấn mạnh tính chất hoàn toàn hư cấu để tránh những ngộ nhận đáng tiếc:

Chẳng hạn như: Y bác sĩ Lê Đất Lành (nhân vật bị bức hại cuồng dạng “Nhật kí người điên” của Lỗ Tấn) là ai? Lỗ Tấn tố cáo nạn “ăn thịt người” (đúng ra, sự ăn thịt đồng loại, ăn thịt khác loài của muôn loài). Ở trích đoạn tiểu thuyết “Mùa hè bên sông” là tố cáo người cưỡng hiếp loạn luân người (đúng ra, muôn loài, kể cả loài người nguyên thuỷ), nhưng đọng lại, nổi rõ, chủ yếu ở chủ điểm cụ thể có ý nghĩa chính trị – văn hoá – xã hội: sadisme lịch sử, sadisme giai cấp (sadisme: bạo dâm tàn ác, gây tổn thương bằng đánh đập, cắn xé…), cũng như ở truyện ngắn trên của Lỗ Tấn, là người áp bức, bóc lột người về chính trị, kinh tế…

Xin lưu ý đến hai tiên đề của vô thần luận (lớp nghĩa đen, lớp nghĩa thứ nhất, cái biểu hiện của ẩn dụ, thứ yếu), nhưng cái chính là sự “ăn thịt”, “sadisme” về chính trị – sử học… (lớp nghĩa bóng, lớp nghĩa thứ hai, cái được biểu hiện của ẩn dụ, chủ yếu). Lớp nghĩa bóng, chủ yếu mới là chủ đích, mục đích nhắm tới.


Khi hư cấu nhân vật điển hình Lê Đất Lành theo dạng bức hại cuồng, theo nghĩa bóng của thuật ngữ “sadisme”, tôi cũng có dụng ý gán chút ít về mặt chính trị – xã hội – văn hoá – sử học – văn chương của bản thân vào đó như một người trong hàng triệu, hàng triệu người cùng chung số phận, hoàn cảnh lịch sử điển hình.

http://www.tranxuanan-writer.net/Home/danh-muc-tac-pham-txa/mua-he-ben-song/tep-11

MÙA HÈ BÊN SÔNG, tiểu thuyết hoàn toàn hư cấu (Chương XI)


https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3065174657089798/

———- o0o0o0o0o ———-

Bốn mươi ba (43) bài thơ, tính đến ngày 13-01-2022
(sắp Tết Nguyên đán Nhâm Dần HB22)
.

.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , , , , | Leave a Comment »

CÁI CÂY BÊN DÒNG ĐỜI, VẬN NƯỚC

Posted by Trần Xuân An trên 12.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 42 – viết thêm sau BLSLXOBH.
CÁI CÂY BÊN DÒNG ĐỜI, VẬN NƯỚC
Trần Xuân An

người cầm bút suốt cả phận người
chồng sách in từ bản thảo
là cái cây nở hoa bên lề đời
nắng nung rét bão
hát thầm, thả lá trôi theo vận nước nổi trôi

vận nước thác ghềnh vận nước sóng khơi
mãi còn, nước rơi về non, ngấm sâu ruộng đất
lá và hoa vào hồn người
người nâng niu, kẻ vất
lá và hoa là bản sách in từ bản thảo thôi

vận nước nổi trôi vận nước nổi trôi
cây bên lề, bóng soi
muôn trang chữ làm vân gỗ
Tổ quốc là đây, người cầm bút là thế đó
nở hoa, thả lá, đâu làm chi được dòng đời

đoạt giải Nobel cũng chỉ cái cây, bạn ơi
phím bút và giấy, nở hoa, thả lá
hỡi quyền lực, đức tin bền đá
yên tâm nhé, cái cây dưới vòm trời
tác động chi vận nước thăng trầm nổi trôi

Phật giáo phủ định Phạm Thiên lâu rồi *
Feuerbach, Nietzche, Marx, Sartre
                          phủ định Chúa lâu rồi
Nga chống Đỏ, thế giới chống Đỏ khắp nơi
nhưng tôi, cái cây hoà giải – vá Trời
hoa tôi đỏ – màu đỏ nhà thơ dân đen,
                          nước Đỏ tôi!

T.X.A.
09:01-11:34, 12-01-2022
…………

(*) Phạm Thiên (gọi là Đại Phạm Thiên khi phân biệt với chư thiên), trong Ấn giáo, chính là Thượng Đế, Thiên Chúa, đấng sáng tạo ra vũ trụ, muôn loài.

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3067846313489299/

Ảnh Google search


.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , | Leave a Comment »

ẢO VỌNG, CHÂN THÀNH

Posted by Trần Xuân An trên 11.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 41 – viết thêm sau BLSLXOBH.
ẢO VỌNG, CHÂN THÀNH
Trần Xuân An

Việt Nam mình, dân tộc thơ ca?
đột nhiên chín đỏ một triết gia
rời hàn lâm Châu Âu về rừng Việt Bắc
rồi cả đời lầm than giữa Hà Nội đến già

mượn nỗi niềm tháp cổ khóc sông Hương
“Ánh sáng và phù sa” đỏ dị thường
trăn trở dài chuỗi tháng năm. Độc đáo
rồi “Di cảo” đặt trên thơ-vũ-khí-sát-thương

tưởng tượng nhân vật vượt biên qua Hoa Kỳ
chân thành đỏ, một đảng viên không quỳ
vì đỏ nước mình là đỏ cực quyền, đỏ quyền lợi
trái tim đoá hồng bị bắt nạt, ném vực. Chia li

nổi lửa đỏ, Liên Xô, tắt ngúm lửa, Liên Xô
“thực tiễn là thước đo”, bật tiếng cười to
thước quất hai Khối ngoại xâm, cũ và mới
độc lập, còn cờ quạt sẹo vong nô

tôi lại thấy tôi như thuở nhỏ, học trò
giữa Bến Hải, sóng thần hai phía, hai bờ
Đổi mới rồi, sau thét gầm, vỡ tan ảo vọng
Tổ quốc mình đây, công dân. Đổi mới hẳn, thì chờ!

số phận sinh ra tôi để hoà giải, yêu thương
thấy toàn trị vì người nghèo, hoá bạo cường!
đại bút gia, đại doanh gia nổi lên từ Đổi mới
dân tộc, nhân loại vĩnh cửu, trong vô thường

danh sĩ có thật, nhân vật hiện thực nhưng hư cấu
                          — số đông
bi kịch họ như buộc tôi bật ra từ ngữ đau lòng
“cực quyền”, “vong nô”, “bạo cường”, “toàn trị” *
chỉ kính mong hoà giải, tạ lỗi với núi sông.

T.X.A.
05:40-07:01, 11-01-2022
…………


(*) Bốn từ này (“cực quyền”, “toàn trị”, “bạo cường”, “vong nô“) được sử dụng nhiều trong các sách báo nước ngoài khi viết về chế độ xã hội chủ nghĩa. Các văn kiện chính thống thuộc khối cộng sản thì gọi là “chuyên chính vô sản” (cực quyền); “Đảng lãnh đạo toàn diện” (toàn trị); “bạo lực cách mạng” (bạo lực cách mạng bao gồm cả bạo lực quân sự trong chiến tranh, ở đây chỉ nói trong cải tạo xã hội: trí phú địa hào, đào tận gốc trốc tận rễ; cải cách ruộng đất ở Miền Bắc; Nhân Văn – Giai Phẩm; đánh đổ, tịch thu tài sản, nhà máy tư sản ở Miền Nam; đổi tiền; cưỡng bức tư sản, gia đình quân nhân, công chức cũ đi lập nghiệp ở vùng kinh tế mới; tịch thu sách báo chế độ cũ; chủ nghĩa lí lịch…v.v…); “dựa hẳn vào Liên Xô, thành trì của phe xã hội chủ nghĩa”, “Liên Xô là Tổ quốc thứ hai”, đặc biệt là quốc kì, đảng kì nước ta giống quốc kì Liên Xô (vong nô). Đây là vấn đề lịch sử, hầu hết đã thuộc về quá khứ. Nay đã Đổi mới được hơn ba mươi năm, riêng “quốc kì Liên Xô” (Búa Liềm Sao) ở nước ta đến hiện tại vẫn còn. Đã là lịch sử, thiết tưởng cần nhắc lại để lí giải nội chiến trong chiến tranh chống ngoại xâm hai Khối, nhằm mục đích hoà giải dân tộc hiện nay.

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3067040586903205/

Posted in Chưa phân loại | Leave a Comment »

XUẤT XỬ, HÀNH TÀNG *, NHỚ NGƯỜI XƯA

Posted by Trần Xuân An trên 10.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 40 – viết thêm sau BLSLXOBH.
XUẤT XỬ, HÀNH TÀNG *,
NHỚ NGƯỜI XƯA
Trần Xuân An

cuối năm, nhớ nghìn năm xưa
sóng thời gian, kẻ sĩ vừa đâu đây
gặp thời, hữu vi, đường mây
vô vi, thời loạn, cỏ cây với mình

thời cách mạng hoặc hiện sinh
dấn thân, chống phi lí, kình hư vô
tuổi chiều, chân mỏi, ô ồ
lẽ xuất xử, tự bao giờ, a ha!

tam giáo, thấm nhuần cả ba
nho, hữu vi; lão – thiền là vô vi
kinh bang tế thế là chi?
đâu chỉ quan! Sao sá gì đại gia?

đại bút gia viết tại nhà
giỏi công nghệ, xưởng mấy toà dọc ngang
nhưng quốc doanh tất, hành tàng:
tàng cày đất, hành là quan, hết đường!

phong kiến, toàn trị, quá thương
thời xa xưa, nối Hiền Lương, khác gì
chưa Đổi mới, đâu lối đi
“cán” hoặc “cuốc”, nhưng đều bi đát “bò”

độc tôn một Đỏ, ngẩn ngơ
hữu vi đèn tắt, nến vô vi tàn
trời ơi, muốn làm nhà văn
gốc công nông, gốc đảng đoàn — độc tôn!

thương ai cười sặc, cười nôn
đứng ngoài đoàn đảng trên non nước mình
nhưng phải đỏ phận bạch đinh
cờ Liên Xô là quốc linh, quốc hồn!

Đổi mới rồi, rộng đường hơn
kinh bang tế thế, lối mòn rộng ra
công thương, muôn nẻo đại gia
đại bút gia, chuẩn đâu là Đỏ đâu!

tam giáo, xuất xử bớt đau
đến toàn trị, hành tàng đầu dẹp đi
cuối năm, buột miệng cười khì
dung hợp xưa, dung hợp gì nay, mai?

đường nước ta đi, rạc rài
hẹp hơn xưa cổ, nên dài đắng cay
HO như chém triệu thây
chém thêm lí lịch lót đầy đường đi *

xuất xử, hành tàng, nói chi
cuối năm, chuyện cũ, có gì mới đâu
đồng quy tam giáo quá lâu
thấy giai cấp ngự trên đầu nặng hơn!

dung hợp là không độc tôn
không độc tôn là chỉ còn Việt Nam
không ai đời nát, tài trầm
độc tôn băm, độc quyền vằm nước non!

tuổi chiều, sắp Tết, cười giòn
hành tàng chi, khi chẳng còn xanh râu
xuất xử chi, tóc trắng đầu
dân đen con đỏ, đỏ màu dân đen.

T.X.A.
10:12-11:30, 09-01-2022
…………….

(*) ~ Lẽ xuất xử, hành tàng của kẻ sĩ ngày xưa: 1) Kẻ sĩ có thể chọn cho mình con đường đời để đi trọn đời: Xuất: đi ra với xã hội, tham chính (tức là nhập thế: vào đời); xử: ở nhà, ở ẩn. Hành tàng: tương tự như xuất, xử. Kẻ sĩ xuất thân, nhập thế, hành động xã hội, làm quan bằng con đường hữu vi (Nho); ở nhà (tại gia), ở ẩn, bằng con đường vô vi (Lão, Phật). 2) Đường đời của đại đa số kẻ sĩ thường là có hai giai đoạn chính (tính từ khi đỗ đạt): làm quan (hữu vi); về hưu (vô vi). Tuy vậy, kẻ sĩ thường học tập, hàm dưỡng sâu cả tam giáo đồng nguyên, kế tục nền nếp gia phong thờ cúng tổ tiên, không cứng nhắc khi hành xử hoặc khi gặp trắc trở trên con đường lập thân, tạo dựng sự nghiệp… Ở các nước tiên tiến, văn minh trên thế giới, kể cả Liên Xô cũ và Đông Âu hiện nay, đa nguyên (nhiều nguồn, nhiều nền tảng tư tưởng) đã được hiến pháp ghi rõ. ~ HO, theo từ điển Wi-ki-pe-di-a: “Diện HO (Humanitarian Operation, đọc là “hát ô”) là các cựu tù nhân trại cải tạo, có tên chính thức là The Special Released Reeducation Center Detainees Resettlement Program (Chương trình đặc biệt về tái định cư tù nhân trung tâm cải tạo được phóng thích)”. Đó là một diện trong ba, bốn diện, gọi chung là “Chương trình ra đi có trật tự” sau khi kết thúc chiến tranh, 30-04-1975. So với triều Trần, mà thủ phạm là Trần Thủ Độ, người đã giết tôn thất Nhà Lý (“Đại Việt sử ký toàn thư” chua rõ là chưa chắc có thật — thành ra trắng án vụ hầm chôn sống), cũng chỉ giết vài ba trăm nhân mạng, và so với Hồ Quý Ly, kẻ đã giết đến 370 tôn thất, tướng lĩnh Nhà Trần (dù Hồ Quý Ly phản công sau khi ông suýt bị giết), thì chế độ ta với chương trình “Ra đi có trật tự”, sự kiện “thuyền nhân”, quá trình thực thi chủ nghĩa lí lịch, không thể nói là khoan dung.

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3065780950362502/


.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , , , , , | Leave a Comment »

08-01-2022, SÀI GÒN LÀ VÙNG XANH

Posted by Trần Xuân An trên 10.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 39 – viết thêm sau BLSLXOBH.
08-01-2022, SÀI GÒN LÀ VÙNG XANH
Trần Xuân An

đỏ tâm dịch đã thành xanh
siêu vi dày dặc bớt hành người đau
bao giờ trong vắt không màu
thoát màu quy ước còn lâu, bao giờ?

đỏ, cam, vàng, nghẹt phổi ho
chưa quận nào chỉ toàn tro cốt người
khát màu trong vắt khí trời
trong đại dịch thở tâm đời sáng trong

tâm đời trong sáng, có không
thưa có, nhưng cũng có lòng tham đen
que xét nghiệm gian phất lên
mừng vùng xanh làm sao quên oan hồn!

T.X.A.
14:01-17:40, 08-01-2022
(chiều Sài Gòn đã được là vùng dịch cấp độ xanh)

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3065231670417430/


.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: | Leave a Comment »

MÙA HÈ BÊN SÔNG, tiểu thuyết hoàn toàn hư cấu (Chương XI)

Posted by Trần Xuân An trên 08.01.2022

MÙA HÈ BÊN SÔNG, tiểu thuyết hoàn toàn hư cấu của Trần Xuân An, 1997 & 2003,
– đoạn đầu chương XI –

Hiền Lương dõi mắt theo chiếc đò buôn bán rau mắm từ Cửa Tùng đang ngược dòng ngang qua bến. Hiền Lương tiếc mình đã mua vé tàu lửa rồi. Cô ngồi thừ người bâng khuâng trong tiếng lao xao, kẽo kẹt của tre hóp, chợt nhớ lại vở kịch cương hôm nào Hành đã kể cho cô nghe khi hai người tha thẩn lên chùa. Hôm ấy, đang chuyện vui, Hành bỗng trở lại với những vết thương chiến tranh và cách mạng, vấn đề Hiền Lương quan tâm. Anh kể về vở kịch cương, vở-kịch-một-người, vở-kịch-giữa-đời, anh đọc cách đây mười mấy năm:

– Nhân vật có lí lịch gia đình ngụy từ Pháp đến Mỹ, lạ một điều là cha và anh của nhân vật đều ngụy quyền cấp cao, không có ai ngụy quân. Chính gốc vốn ở một làng quê giữa rặng núi Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh, theo cha mẹ di cư sau Ngày Chia cắt, nhưng nhân vật đấu tranh trong sinh hoạt bệnh viện, cả về chuyên môn, gần như Pa-ven, nhân vật trong tiểu thuyết Thép Đã Tôi Thế Đấy. Anh ta vừa giỏi chuyên môn, vừa đỏ đến vậy, nên nhiều đồng nghiệp quý mến, tuy ngại, sợ đấu tranh. Chẳng biết ai xúc xiểm, có người bôi nhọ anh ta yêu cô giáo Thơm dạy chính trị – người Bắc bảy lăm, con cán bộ tập kết – để lên chức vụ nào đó, tức là “kiếm” cái ghế! Nguyên văn lời bôi nhọ ấy còn là thế này: “Cô ấy dạy chính trị, cái nghề cưỡng hiếp lịch sử. Yêu cô Thơm là vô luân”. Anh ta bị bôi nhọ, bị sỉ nhục đau đến vậy. Và anh ta còn bị cho uống hóa chất tâm thần thực nghiệm. Người ta muốn biến anh ta thành một nhân vật tâm thần! Quả là nhân vật ấy có viết tiểu thuyết hư cấu lại từ các nguyên mẫu ở trường phổ thông trung học cũng gần nơi công tác, trong đó có nhân vật Thơm. Nhưng đấy là tiểu thuyết! Suốt mấy năm trời công tác ở miền núi, y bác sĩ này có bao giờ tán tỉnh cô này! Trong thực tế, anh ta lại yêu tín đồ Thiên Chúa giáo và con gái gia đình ngụy: Trần Thị Tuyết Sáng và Nguyễn Lan Mùa Thu. Anh ta bị ép phải bỏ việc. Về Sài Gòn, anh ấy đi kiếm việc làm, người ta không chấp nhận, ngay cả việc cho vào Lực lượng Thanh niên xung phong. Anh ta đành về quê. Đến nhà, nhân vật y bác sĩ ấy lại chạy vào Quy Nhơn, nhưng cũng chẳng biết vào đó để làm gì. Nhân vật lại về quê! Rồi anh ta nghĩ, công an đã chủ mưu vụ này, bởi lẽ, đã viết đơn kêu cứu Sở Y tế, Viện Kiểm sát bao lần, nhưng vẫn bặt tăm (có lẽ người ta biết đấy là đơn của người hoang tưởng). Nhân vật đành ở trong thế phải gầm lên, đọc đơn ngay trước chợ, để công khai hóa! Đêm đêm, nhân vật nghe công an đứng sau phên tôn lủng lỗ chỗ miểng đạn của nhà anh ta, ám thị anh ta, lúc thức, cũng như lúc ngủ. Nội dung ám thị là cô Thơm (gái Bắc) đã sa-đích số phận anh ta, mẹ và chị anh ta cũng đã sa-đích số phận anh ta như vậy. Nhân vật “bị trói” trên giường, thành nạn nhân của sa-đích, gầm rú. Thiên hạ hùa nhau sa-đích, buộc đừng “lên” hoặc “chịu”!

Hiền Lương sượng sùng, gượng mỉm cười.

Hành vẫn tiếp tục kể vở kịch cương viết về vết thương chiến tranh ấy:

– Cả cái ghế cũng đè cứng lên cuộc đời anh ta! – Hành nói nhanh và rõ, rồi chậm rãi -. Như đã kể, y bác sĩ ấy bị ám thị để bôi nhọ rằng, anh ta “vô luân” vì chấp nhận sự cưỡng hiếp lịch sử… Trong giấc mơ hoang tưởng, anh ta còn thấy công an ám thị kiểu thôi miên, điều khiển cả giấc mơ. Công an nhảy xổ vào giấc mơ điều khiển sự tùng xẻo, cắn xé kiểu sa-đích và ám thị nhập tâm để bôi nhọ, nhằm kích động chống lại Đảng: đạo diễn “hoang tưởng bị sa-đích, gồm cả bị bôi nhọ”, bị giết về nhân cách, bị tử hình sinh mệnh đạo đức và cả sinh mệnh chính trị!

Hiền Lương ngạc nhiên, nhìn những bóng nắng trên đường làng. Cô cũng chợt thấy Hành kể chuyện quá rối rắm.

– Nhưng tại sao công an lại làm như vậy? Kịch sửa sai? – Hiền Lương hỏi -. Anh có thể nói rõ hơn không?

– Để mọi người thấy, gia đình ngụy, không thể đỏ được, đỏ dổm, đóng kịch đỏ mà thôi. Nhân vật tự suy luận: đã công khai hóa, đọc đơn giữa chợ, công an, chính quyền chẳng nói gì, cũng chẳng xét xử hoặc bảo vệ thì rõ là công an Bộ Nội vụ chủ mưu rồi, do đó, càng chửi để công khai hóa. Và anh ta càng chửi Bác Hồ, chửi Đảng, càng trúng kế. Kế ấy bày ra để làm gì? Để bảo vệ chính trị nội bộ, bởi sợ anh ta chui sâu vào guồng máy cán bộ Đảng và Nhà nước, như Vũ Ngọc Nhạ, một thứ gián điệp trong “Ông Cố Vấn”, cỡ nào đó… Nhân vật lại rủa cả ông Trường Chinh về đấu tố.

– Nhân vật của vở kịch đã man khai lí lịch sao?

– Không. Nhân vật khai lí lịch rất chính xác, trung thực từng chi tiết. Trừ bản thân, dẫu sao lí lịch thân thuộc anh ta cũng là chống cộng. Thực ra, nếu anh bị bôi nhọ, bị ám thị vậy, anh cũng chửi tất!

– Làm sao chui sâu được, nếu với lí lịch rõ ràng như thế?

– Nhân vật có tài, có chút tài. Anh ta ngang tính, không sử dụng được, nên làm vậy để chứng minh “chủ nghĩa lí lịch” là đúng. Thực tâm anh ta đỏ, mặc anh ta, vẫn cố sức ép anh ta chống lại Đảng, Bác Hồ, chửi ông Lê Duẩn… Để làm gì? Dựng đứng sự cố ở một nơi hẻo lánh như thế, ai biết đâu mà làm vậy? Để rồi đồn miệng, tuyên truyền miệng một bài học cảnh giác… Thỉnh thoảng anh ta chửi trong năm tám ba đó. Sau đó là âm hưởng chấn thương tâm hồn.

– Thế rồi, anh ta thế nào? Cứ kể theo diễn biến vở kịch!

– Thì chỉ phát điên vào năm một ngàn chín trăm tám ba ấy. Cái ghế, gái Bắc, mẹ và chị… là những hình tượng được hư cấu để phản ánh vấn đề giai cấp, ý thức hệ thể hiện từ trong mỗi nhà ra xã hội. Đó là vở kịch về vấn đề giai cấp, có thể nói rõ, cụ thể là về sự sa-đích lịch sử… Anh ta “vô luân vì cam làm nạn nhân của sa-đích”! Bây giờ, “cởi trói” rồi, “cởi trói” từ năm tám bảy!… Trong vở kịch, dàn đồng ca lật lại vấn đề, vì nghe đồn thổi, rằng bôi nhọ anh ta như thế, để trả đũa bằng cách tố cáo lại sự sa-đích lịch sử nhằm thanh minh cho Ngô Đình Diệm với Trần Thị Lệ Xuân, cũng là để thăm dò dư luận. Một bung xung lãnh đạn! Thực ra, Ngô Đình Diệm – Lệ Xuân chỉ là bung xung kiểu ma-ki-a-ven-lít!?

– Vậy thủ phạm là ai? Ai biến anh ta thành một dạng bung xung ma-ki-a-ven-lít để tố cáo sự sa-đích lịch sử? Còn anh em Diệm, thì rõ quá rồi, chỉ là các bung xung ma-ki-a-ven-lít làm nhiệm vụ độc tài kiểu sa-đích. – Hiền Lương lại hỏi -. Vậy ai là thủ phạm đạo diễn ra vụ bức hại cuồng này?

– Kẻ giấu mặt! Nói ngược, nói xuôi, dàn đồng ca bị cảm ứng bởi hoang tưởng và lại bị chi phối bởi kẻ giấu mặt! Kịch tâm thần cũng lây thành dịch đấy! Vụ tố cáo sự sa-đích lịch sử, văn hóa, tư tưởng này, ngoài tác dụng tích cực là đánh động và kêu gọi các nhà nghiên cứu, nhà văn, nhà triết phải tổng xét duyệt lại tất cả, còn có một số tác hại không nhỏ là bọn thực dân, phát-xít, đế quốc, bọn tay sai gian ác như Diệm, Nhu, Lệ Xuân và Thiệu, Kỳ cũng được biện minh, thậm chí tội ác của Thiên Chúa giáo từ triều Nguyễn đến nay cũng có cơ hội để biện minh! Đó là “tác dụng phụ” của một liều thuốc chữa bệnh.

Hiền Lương kinh ngạc, không hiểu vở kịch có nguyên mẫu trong đời hay không, có thể chỉ là mười mươi hư cấu. Cô đề nghị Hành kể tiếp.

– Đó là con người có thật, được viết thành kịch! Điên lên, chửi, để êm êm, anh ta lại đỏ, đỏ kiểu mới, nhưng vẫn đỏ, nói chung là đỏ từ đầu chí cuối, trừ đôi lúc chửi vì bị ám thị nhục nhã như thế. Ai lại cam đành là nạn nhân của sa-đích như vậy… (thiên hạ có thể “fuck you” anh ta chứ!…), nên phải chửi! Nhân vật chửi chế độ vì nghĩ chính công an đưa anh ta vào vở kịch này. Cũng thực là, anh ta bị buộc làm người điên của Nhật Kí Người Điên, nhân vật trong tác phẩm của Lỗ Tấn! Đấy, một “vở kịch giữa đời”, để đồn miệng. Một kí kịch, không hư cấu, hiện thực được cô đặc lại… – Hành ngừng lại, rồi nói tiếp -. Vẫn có người dùng hình tượng Khuất Nguyên để làm lá chắn nhằm tự bảo vệ trước nguy cơ bị bôi nhọ! Khuất Nguyên, một nhà thơ lớn của Trung Hoa, cũng như bạn bè, mọi người yêu thơ, làm nhạc khác, trước khi điên, anh ta rất tâm đắc… – Hành bỏ lửng, lại nói -. Nội và ngoại nhân vật mười đời không một ai điên. Không một ai bị tâm thần, trong thực tế lí lịch.

Hai người vẫn bước chậm trên đường làng. Hành lại kể, tự nhận thấy mình quá lủng củng trong khi diễn đạt nhưng lại mỉm cười, vì anh hiểu rằng “lủng củng” cũng là một thủ pháp của nghệ thuật gợi ý, kích thích động não.

– Trừ cái năm tám ba ấy thôi, ngoài ra nhân vật chẳng bao giờ điên cả, còn tỉnh hơn những người tỉnh nhất. Trí thức nên trầm tĩnh phê phán, sao lại chửi bới! Buộc anh ta làm bung xung như vậy, thì quá độc ác! Biến anh ta thành kẻ cơ hội, tráo trở, làm tan tành sự nghiệp chứ chẳng chơi! Thân bại, danh liệt! Di hại về sau, tất cả mọi mặt! Quá độc ác, và vô nghĩa! May là kịch!

Họ bàn về cái gọi là kịch cương, về những nỗi đau chiến tranh.

– Hay Việt kiều, CIA. của Mỹ, P.II của Pháp…, Thiên Chúa giáo, một bộ phận nào đó của Phật giáo… là thủ phạm vụ này? Mục đích là phục thù, gỡ gạc lại sự thảm bại nhục nhã trước bảy lăm? Nhưng xem ra chẳng gỡ gạc được gì. Sự thật lịch sử vẫn là sự thật. Thảm bại vẫn thảm bại. Chẳng ai dại gì xây lâu đài tâm huyết trên sự giả dối, lừa mị. – Hiền Lương chợt nhấn mạnh -. Có thể bọn Mỹ, Pháp, Nhật muốn li gián dân Miền Nam với Đảng và chính quyền cách mạng, khoét sâu mâu thuẫn, mặc cảm để làm hậu thuẫn cho chúng trở lại thực dân về kinh tế. – Hiền Lương nói.

– Đọc vở kí kịch, mình suy nghĩ như vậy. Chúng ta không ngu. Nổi rõ trong vở kịch là vấn đề ý thức hệ, giai cấp trong gia đình, ngoài xã hội, giữa các nước. Vở kịch đã lật ngược, lật xuôi nhiều vấn đề về “chiến tranh và cách mạng”, trong đó có vấn đề ý thức hệ, duy tâm hay duy vật, tư hữu (tư bản) hay công hữu (cộng sản), vấn đề mối quan hệ hài hòa giữa cái riêng và cái chung, vấn đề đấu tố giai cấp, vân vân… Khi điên, nhân vật trong kịch quan tâm đến mọi bình diện của vấn đề đấu tranh giai cấp suốt cuộc, đặc biệt là quyền sống, nhân quyền. Anh ta khái quát: đấu tranh giai cấp thực chất là đấu-tranh-sinh-tồn-của-sinh-vật-theo-Đác-uyn (Darwin). Từ quy luật sinh vật học, Các Mác vận dụng vào kinh tế học, xã hội học và lịch sử với quan điểm biện chứng đó thôi. Ai cũng muốn sống, muốn làm người ra người, người đừng bóc lột người, bức hiếp người!

– Thì ra chỉ là tạo tình huống giả và đạo diễn một vở kịch! Quảng Trị mình có vở-kịch-một-người kì lạ. Vở-kịch-giữa-đời thì có nghĩa lí gì! Như thế cũng chỉ là hư cấu!

Cô lại nghĩ ngợi trong âu lo, nếu ai bôi nhọ, ám thị, mình cãi, và cãi là mắc mưu sao?! “Giết người” rồi vu cáo thành “tự sát”?! Ở đây, lại “giết” nhân phẩm, sinh mệnh chính trị !

Hành cảm khái một cặp câu đối trong giai thoại về Cao Bá Quát:

Nước trong leo lẻo, cá đớp cá
Trời nắng chang chang, người trói người!

Hành nói :

– Nhưng y bác sĩ ấy không phải là Cao Bá Quát, cao ngạo và nổi loạn.

Hai người đến bậc thềm cổng phụ của chùa. Hành mỉm cười:

– Ngồi đây nghỉ một lát. Bóng cây ngọc lan rất mát!

Hiền Lương ngồi xuống, nhớ động tác rửa tay của Phi-la-tô La Mã, khi đã quyết định tử hình Chúa Giê-su.

– Nhân vật y bác sĩ ấy vốn rất chuyên tâm về tâm thần học trước khi bị nạn ấy. Nhân vật cũng đã sáng tác rất nhiều nhạc tình! Anh ta vừa làm y bác sĩ, vừa làm nghệ thuật, viết nhạc tặng năm người yêu chính thức: Hồ Xuân Mưa Hoa, Trần Thị Nhà Xinh, Lê Thị Chất Sen, Trần Thị Tuyết Sáng, theo thứ tự, từ những năm trung học đến khi bị nạn ấy. Và có thể kể thêm cả Nguyễn Lan Mùa Thu, cô học trò lớp mười hai do nhân vật dạy kèm môn sinh (cô bé này “không” yêu nhân vật này) cùng một lô nàng thơ khác. Nhạc là một trong những sản phẩm hư cấu của trí tuệ và tâm hồn, do đó, không lạ gì khi thấy nhân vật còn viết nhạc tình thay cho nhiều người, mọi người nữa… Qua những nàng thơ của âm nhạc anh ta, thấy rõ một quan niệm về con người siêu thành phần, phi lí lịch, độc lập trong các quan hệ, theo cách nhìn nhận của xã hội Việt Nam mình từ xưa…, và rất thơ mộng… Một vở kịch quá vô ích! Một cơn tâm thần thực nghiệm! Hay vở kịch viết về một người bị đạo diễn, để kêu đòi nhân quyền và “cởi trói”!?
Hiền Lương hơi chạnh lòng, lại mỉm cười.

Hai người đều thấy quá vô nghĩa, nếu quên vở kịch, chỉ chú ý đến diễn viên, đúng hơn, một y bác sĩ nhạc sĩ bị buộc phải đóng vở kịch Nhật Kí Người Điên ngay giữa đời, hay bị “giả điên” thì cũng thế.

Hành và Hiền Lương ngồi lặng im một lúc lâu trên bậc cấp cổng phụ của chùa. Cả hai trầm ngâm suy nghĩ. Họ ngồi đấy, cho dịu bớt hơi nắng. Bóng cây ngọc lan mát rười rượi. Lát sau, Hành khẽ nói:

– Thôi, hãy quên anh chàng y bác sĩ nhạc sĩ bức hại cuồng ấy đi. Anh ấy đã là y bác sĩ nhạc sĩ nổi tiếng rồi.

– Bây giờ anh ấy sống ở đâu? Làm nhạc kí bút hiệu hay tên thật?… Ồ, những số phận bị cả hai bên bốn bề cưỡng hiếp và bôi nhọ!

Hành nhìn Hiền Lương, khi ấy, cô đang trông xa vời ra cánh đồng. Anh nói:

– Ở Nha Trang. Nhạc sĩ Đất Lành đó, y bác sĩ Lê Đất Lành… Trừ cái năm một chín tám ba đó, từ nhỏ cho đến bây giờ, anh ta chẳng hề điên một tí nào cả! Có người bảo, năm tám ba ấy, anh ta chỉ giả điên mà thôi! Nói cho đúng, anh ta không giả điên một cách ngu muội như vậy. Anh ta bị kẻ khác kích động, chọc điên một cách rất có kĩ thuật, với những loại thuốc hóa chất nào đó…

Hiền Lương nghe cái tên là lạ. Hình như chưa bao giờ cô được nghe nhạc của nhạc sĩ này. Cô cũng ngạc nhiên, nếu nhạc sĩ ấy nổi tiếng sao cô chẳng biết. Có lẽ anh ấy chỉ nổi tiếng về nghề y bác sĩ ở một thành phố ven biển ấy thôi, nhưng trong ngôn ngữ nói, Hành quen miệng kết lại hai chức danh làm một, hoặc chỉ được biết đến ở Quảng Trị này, về tài nhạc lẫn nghề y.

Hiền Lương cười, muốn “xới” thêm vở kịch gián cách kiểu Bơ-rét (Brecht) ấy:

– Hay đấy là “Bi Kịch Người Đốt Đền”, đốt đền cho nổi tiếng? Nói như thế thì ác thật. – Hiền Lương bưng mặt xấu hổ vì điều cô vừa nói.

Hành giật mình, không ngờ cô gái dịu dàng, nhân hậu này lại nêu vấn đề như vậy. Anh cười buồn, chuyện thế sao diễn dịch ra thế!

– Về nghĩa bóng, đền thờ nào thiên hạ cũng đốt rồi. Đông, Tây gì cũng thế. Rất nhiều thế kỉ rồi, những ngôi đền, thánh đường đã bị bốc cháy, dọc theo chiều dài lịch sử tư tưởng, triết học bởi Đi-ô-gen Xi-ních, Căm-pa-nen-la, Mác, Nít-sơ, Ca-muy, Sác-tơ-rơ… Người ta đã “triết lí với cây búa”, và đã đến từ rất lâu thời “hoàng hôn của những thần tượng”. Có thần tượng nào còn đâu! Trước bảy lăm, trong Nam cũng hạ bệ thần linh tơi bời, cả lãnh tụ cũng thế. Nếu ai mưu toan “đốt đền” để nổi tiếng, có lẽ muộn rồi, và chỉ chuốc lấy tiếng cười khinh bỉ. – Hành ngừng lại -. Nhưng anh ta có tài, có bao nhiêu điều kiện để nổi tiếng, ít nhiều cũng nổi tiếng trước khi bị đóng kịch cái vở-kịch-một-người-giữa-đời oái oăm, đau khổ ấy, thì cần gì làm vậy. Anh ta chỉ là nạn nhân của một mưu đồ chính trị, và quả là đã mắc mưu thật! – Hành nhỏ giọng lại, nói tiếp -. Nếu công tác tổ chức kĩ thế, sao Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ…? Vấn đề là chính nghĩa, hiệu quả xã hội và năng suất kinh tế, chứ không phải là nguyên tắc tổ chức…? – Hành lúng túng, bỏ nửa chừng câu nói, vì anh chỉ muốn nói về người bị “giả điên” -. Đấy là một người rất bản lĩnh, sức khỏe tinh thần – thể chất rất tốt, không có tiền đề tinh thần – thể chất cho bệnh điên. Tính cách của anh ta: nhiệt tình, chịu khó, kiên trì…, đặc biệt là rất điềm tĩnh, sáng suốt.

Hiền Lương buột miệng:

– Em đọc sách, biết có hóa chất tâm thần thực nghiệm.

– Đúng. Có thuốc ấy thật, và còn có bao nhiêu thiết bị điện tử để điều tra!

– Và có cả thuốc khai thác tù nhân, thuốc nói thật.

– Đúng. Thuốc nói thật có từ rất lâu rồi, ít ra từ những năm sáu mươi. Nhưng phải bắt được trọn ổ những kẻ phạm tội, bọn thủ phạm vụ này, cho tất cả uống thuốc trong phòng biệt giam, để những lời nói thật do tác dụng của thuốc phun ra, rồi tổng hợp, đối chiếu, coi khớp không. Thuốc thường dùng để khai thác đối tượng bị tình nghi là gián điệp.

Bất ngờ, Hiền Lương nói:

– Đấy là thần dược! Có nó, mọi người khỏi bị nghi là gián điệp. Hoặc, mỗi người tự nguyện đeo thiết bị theo dõi! – Hiền Lương trầm ngâm, bỗng thấy chua xót quá đỗi -. Nhưng có phải người ta bày ra vở-kịch-một-người-giữa-đời như vậy để mọi giáo viên dạy văn, dạy sử Miền Nam “mất dạy”? Những người làm nghệ thuật… phải bẻ bút, quăng cọ…? Nếu lên án ngụy, người ấy bất hiếu, vô luân, thì ai cũng thế, bởi ai cũng ít nhiều dính líu huyết thống với ngụy quân, ngụy quyền, “tả đạo”. Phải chấp nhận sự thực lịch sử, nếu sử kí, khoa học, văn hóa… không bị sa-đích nữa.

Hành thở dài. Có phải đấy là một dụng ý gỡ gạc lại vấn đề lịch sử?

– Lịch sử giai đoạn vừa qua đau đớn thật. Ngày xưa, Phạm Thái, Nguyễn Huy Lượng, Nguyễn Du, Bà Huyện Thanh Quan…, nói chung, kẻ sĩ Bắc Hà sau thời Trịnh – Nguyễn, Tây Sơn – Lê Trịnh đau khổ một, nay trí thức và nhân dân Miền Nam đau khổ mười, có thể gấp trăm nữa. – Hành nói với ngữ điệu bi phẫn -.Vì ý thức hệ. Vì thế lực bên ngoài Đất nước của cả hai miền… Của cả hai miền!

Hiền Lương nhìn xa xăm, nhưng thực ra không nhìn đâu cả, nghe vết thương trong tim cô nhói buốt.

… Ờ, chuyện phiếm bao giờ cũng rối…

Vả lại, đó là một vở kịch cương, lời thoại và tình huống kịch rất tùy nghi. Hơn nữa, đó cũng là vở kịch theo dạng gián cách của trường phái Béc-tôn Bơ-rét (Bertolt Brecht), có sự tham gia của dàn đồng ca để xới lật vấn đề và để phản ánh ý kiến của quần chúng xem kịch, kể cả loại ý kiến bên ngoài chủ đề, chủ đích của vở kịch. Do đó, không thể không rối rắm, mâu thuẫn.

Hành cũng chừng như muốn kể lủng củng, ngắt quãng, rời rạc, nên còn rối rắm, mâu thuẫn hơn. Đúng là một vở kịch tâm thần! Rõ là một vở kịch bức hại cuồng! Có điều, dẫu sao, Hiền Lương vẫn trực nhận ra một chủ đề nhất quán.

… Ờ, chuyện phiếm bao giờ cũng rối…

Hành và Hiền Lương rơi vào một lúc im lặng khá lâu. Mỗi người đang đeo đuổi ý nghĩ riêng của mình.

Hành lại cười buồn, nhăn mặt:

– Thôi, thôi, hãy quên anh chàng y bác sĩ nhạc sĩ ấy đi. Đau đớn lắm! Đúng, vấn đề là vở kịch, chứ không phải là diễn viên. Việc bị đóng kịch, bị “giả điên” không thành vấn đề!… “Con người là tổng hòa của các quan hệ xã hội, trong tính hiện thực của nó”, Mác đã viết như vậy. Vấn đề là “tính hiện thực của nó”, của các quan hệ… Lí lịch gia thế vô nghĩa, nếu không hiểu cụ thể. Người ta xem lí lịch là một rào cản hoặc một quyền lợi khi “hạnh phúc là chiếc chăn quá hẹp”… Và phê phán những sai lầm của Đảng không phải là chống Đảng, là phản quốc. Đừng lấy lí lịch để bịt miệng, bóp nghẹt dân chủ… Những ai tham gia cách mạng Miền Bắc sau năm tư, hoặc từ bé tí theo cha mẹ ra Bắc làm “học sinh Miền Nam” ở Bắc, sao đáng quý hơn những ai ở Miền Nam đấu tranh tự phát vì yêu nước!

Hiền Lương vẫn im lặng. Cô thấy ỷ lại, dựa hơi là chuyện bẩn thỉu phổ biến, để giành giật quyền lợi. Hành lại nhớ đến vấn đề Ma-ki-a-ven, trong khi đó, Hiền Lương chợt liên tưởng đến lí lịch Mác, Ăng-ghen…

Hành nói:

– Ma-ki-a-ven-lít! Vấn đề là không phải không chấp nhận hành-vi-ác-độc-cần-thiết vì mục đích cuối cùng, tức là cứu cánh, hợp với đạo lí phổ quát. Vấn đề là biện pháp ấy, biện pháp vạn bất đắc dĩ ấy, thực hiện trong tình huống nào. Đánh giá một chủ trương, một hành động chính trị phải xét đến tình huống cụ thể – lịch sử, cũng như đánh giá một phong trào khởi nghĩa, một lãnh tụ phải xét đến yêu cầu lịch sử trong một không thời gian nhất định. Trong một tình huống có nhiều cách giải quyết, nên thận trọng xét xem cách giải quyết nào là tối ưu. Bối cảnh ấy, tình huống ấy có cần phải nổi dậy, độc tài, bóc lột, tàn ác, đổ máu không? Và vì ai? Vì dân tộc, nhân loại hay vì lợi ích vị kỉ? Trước ánh sáng khoa học, tội ác chỉ là tội ác nếu vì quyền lợi cá nhân, cục bộ, bản vị. Chân lí và sự thật lịch sử thuộc về khoa học và thời gian chứ không thuộc về kẻ mạnh – các thế lực bên ngoài Đất nước. Cũng không phải “kẻ chiến thắng không bị xét xử” như Ma-ki-a-ven nói… Hiền Lương đồng ý vậy không? Trở lại với vở kịch cụ thể: Nêu lên và giải quyết vấn đề lịch sử, gồm cả văn hóa, một cách văn minh hay man rợ? Và đánh giá thế nào nếu nêu lên vấn đề, giải quyết vấn đề lịch sử, văn hóa một cách man rợ nhưng lẽ ra không cần thiết phải man rợ đến mức độc ác như thế?

Bất giác, Hiền Lương buột miệng:

– Em chợt sáng ra vấn đề. Vở-kịch-một-người, vở-kịch-giữa-đời về một nhân vật bị bức hại cuồng khiến em liên tưởng đến các vụ bức hại giáo dân Thiên Chúa giáo dưới triều Nguyễn. Phong trào “bình Tây sát tả” (II.12) thời đó là sự thật lịch sử, diễn ra từ triều Minh Mạng đến giai đoạn Cần vương. Có phải người ta muốn làm sáng tỏ về các giáo dân bị bức hại qua hình tượng y bác sĩ nhạc sĩ nọ? Nhân vật ấy có phải là giáo dân không?

Hành lắc đầu:

– Không. Đúng ra, nhân vật ấy bỏ đạo Lão từ rất lâu, mà cũng chỉ theo Lão giáo từ thời học cấp một đến hết cấp hai. Vở kịch chỉ lướt qua chi tiết này.

– Vậy mà em cứ ngỡ đây là vụ “sát tả” mới. Hình như anh có nói, vở-kịch-một-người xảy ra vào năm một chín tám ba? – Hiền Lương run giọng.

– Đúng. Đó là thời điểm lẽ ra phải kỉ niệm một trăm năm thất thủ Thuận An, một tám tám ba – một chín tám ba (1883-1983). Nhưng đó chỉ là ngẫu nhiên, trùng hợp ngẫu nhiên thôi. Chẳng lẽ… “đánh phủ đầu, chận họng”?

– Sao em vẫn có cảm tưởng rằng đó là một cuộc báo oán, phục thù và ngụy biện về các vụ bị bức hại của “tả đạo”. Thiên Chúa giáo hồi đó theo giặc Pháp thật!
Hành khẽ giật mình, suýt bật ra thành lời: “Phép lạ” Quy Nhơn và thánh địa La Vang! Anh cau mày ngẫm nghĩ: Chận họng? Báo oán? Phục thù? Ngụy biện?

– Chẳng lẽ Thiên Chúa giáo buộc nhân vật ấy phải trả món nợ lịch sử từ một trăm năm trước?!?! Đúng là có các vụ “sát tả” ở Truồi, Cầu Hai, và sau ngày kinh đô Huế thất thủ, ở Bình Định và tại tổng Bái Trời này! Ồ, chúng ta chỉ suy diễn một cách hoang tưởng thôi! – Hành nói -. “Bình Tây sát tả” là vấn đề lịch sử. Sử học là một khoa học, mọi vấn đề thuộc về lịch sử đều cần thiết phải có tư liệu và là tư liệu đã được giám định về tính xác thực, phải loại trừ tư liệu giả, tư liệu sai lạc, đồng thời phải tiến hành các thao tác khoa học khác. Hiền Lương đồng ý không? Phải tỉnh táo, sáng suốt để thấy rằng, vở-kịch-một-người, vở-kịch-giữa-đời ấy chỉ là một tiếng gào thét đánh động, và chỉ như thế. Muốn làm sáng tỏ sự sa-đích lịch sử, sa-đích văn hóa, kể cả sa-đích tôn giáo, và bi-kịch về nạn nhân do sự sa-đích suốt khoảng một trăm năm mươi năm gần đây, không thể chỉ là vở kịch bức hại cuồng đơn giản như vậy. Muốn làm sáng tỏ, thật ra, phải có một loạt công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc và xác thực, trên cơ sở các tư liệu được giám định nghiêm ngặt bằng phương pháp thực nghiệm. – Hành nhìn ra cánh đồng phía trước, lại nói -. Sự báo oán, phục thù ư? Và ngụy biện về vấn đề “bình Tây sát tả” một cách hàm hồ, man rợ như thế thì thuyết phục được ai? Chẳng lẽ để phỉnh gạt trẻ con và người già lú lẫn? Ồ, chúng ta suy diễn một cách quá mức hoang tưởng rồi! Phải bám chặt chủ đề của vở kịch chứ! Đó là vấn đề “bị sa-đích lịch sử”, gồm cả vấn đề “bị sa-đích văn hóa” …, vấn đề chủ nghĩa lí lịch… Phải bám sát chỉnh thể hình tượng vở kịch: “hoang tưởng bị sa-đích, cùng dạng như Nhật Kí Người Điên”. Ngoài ra, có thể nói thêm về phương thức phản ánh và “tác dụng phụ”. Đó là vở kịch thuộc phạm trù mĩ học cái tục tĩu, thường được dùng trong truyện tiếu lâm chính trị! Đó là một sự sỉ nhục độc ác! Đó là một sự tố cáo vấn đề sa-đích để trả đũa sử học, văn hóa học, tôn giáo học…, và để vô hiệu hóa nhân vật, bằng trò đùa man rợ! – Hành nói tiếp -. Trọng tâm của vở kịch, Hiền Lương thấy không, là hiện thực những năm trước khi Đổi mới, là nỗi đau hậu chiến, là niềm nhức nhối trong sự va chạm các quan điểm (“quan điểm” cũng làm méo mó sự thật lịch sử!), sau cuộc chiến tranh một trăm mười bảy năm (1858 – 1975).

… Mẩu chuyện khi hai người ngồi dưới bóng ngọc lan ở cổng phụ của chùa lại trở về trong trí nhớ Hiền Lương chiều nay.

Hiền Lương buồn và tiếc không tìm gặp được ông Hiệu Điên. Cô lặng lẽ một mình ngồi nhớ về Hành, những câu nói của anh, nhìn xuống mặt sông lấp lóa nắng chiều. Hiền Lương thở dài.

Cô nghĩ, cuộc sống thật mệt mề, đa đoan! Muốn xông vào đời, hiểu đời để sáng tạo, để có chút gì góp phần làm đẹp hơn cuộc đời, cũng chẳng phải không khổ tâm. Nhà thơ không phải là kẻ ngây thơ mà là đứa trẻ thơ đại trí. Họa sĩ cũng vậy, phải đọc, phải tìm hiểu tất cả. Cô sợ hãi khi chuốc vào mình những đa đoan, phức tạp ấy – mặt tối và mặt sáng của mọi thực thể tinh thần lẫn vật chất trong đời. Nhưng đấy là nghiệp dĩ nghệ sĩ, biết làm sao được! “Những gì thuộc về con người đều không xa lạ với tôi” – câu châm ngôn Mác thích!

Một chiếc ghe nhỏ chở chú bé cầm sào, đầu ngọn sào buộc chùm lá, đang chầm chậm xuôi sông. Phía trước ghe là đàn vịt vừa bơi vừa rúc mỏ xuống nước tìm mồi.

Chiều xuống rồi. Hiền Lương thấm thía nỗi buồn của buổi chiều quê nội, bên dòng sông vĩ tuyến mười bảy này.

Bỗng dưng cô cảm thấy mình đê mạt, rởm đời khi nghĩ đến chuyện đê mạt, rởm đời. Con người là Con Người, khi biết làm, nỗ lực làm nên giá trị của bản thân, được đánh giá, nhìn nhận qua giá trị ấy -. Cô nghĩ -. Chính định kiến đời biến tình cảm cô thành bẩn!

Hiền Lương mỉm cười, chợt thấy đã hơi khùng khi cứ mãi ngồi một mình bên bờ sông thế này. Nhưng hình ảnh, dáng dấp thiên tài Nguyễn Du lơ láo, mỗi lời mỗi dạ dạ, vâng vâng, với câu nói, không phân biệt kẻ Bắc, người Nam, Đàng Trong, Đàng Ngoài, của Gia Long, cứ ám ảnh cô. Hiền Lương thấy mình đa đoan thật. Cô có cảm giác hơi khinh mình. Dưới triều Mạc tiếm ngôi và hèn hạ đến mức vô liêm sỉ (Mạc Đăng Dung tự trói, quỳ gối, cắt đất dâng cho Tàu), cụm mây trắng Bạch Vân kia, biểu tượng của Nguyễn Bỉnh Khiêm, tiêu dao, phiêu bồng rất vô ưu, thanh thản, mặc dù dấn thân vào tục lụy, đa đoan, thật đáng kính biết bao với vẻ cao thượng của nó?! Một đứa bé đen đúa, cháy nắng, ung dung tự tại cỡi trâu về nhà trên đường làng khiến cô liên tưởng đến Lão Tử, vị trích tiên vẫn cứ làm tiên, mang tâm hồn trẻ thơ, dẫu mới lọt lòng đã già cấc. Khung cảnh trước mặt như một ảo ảnh, khiến cô thấy bờ sông Bến Hải nở đầy hoa anh túc nha phiến, thứ nha phiến của tâm hồn và trí tuệ? Hiền Lương mỉm cười bước về nhà. Nụ cười rất hư vô – vô vi, vô công, vô danh?… Như vua Hùng, như Thánh Gióng, trong lĩnh vực hội họa? Chỉ lưu danh trong tổ chức Hội để chịu trách nhiệm?… – Hiền lương tự hỏi và cơ hồ hỏi dòng sông Bến Hải.

T.X.A.
(trích tiểu thuyết “Mùa hè bên sông”, 1997 & 2003)
.
http://www.tranxuanan-writer.net/Home/danh-muc-tac-pham-txa/mua-he-ben-song/tep-11
.

.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , , | Leave a Comment »

ĐẠO SĨ TRẠNG TRÌNH TRONG NỘI CHIẾN

Posted by Trần Xuân An trên 06.01.2022

hidden hit counter

        
.
Bài 38 – viết thêm sau BLSLXOBH.
ĐẠO SĨ TRẠNG TRÌNH TRONG NỘI CHIẾN
Trần Xuân An

giáo án đầu tiên soạn ở Đông Hà
trước lớp mười, thực tập làm thầy giáo
gặp bài “Nhàn”, thi sĩ thánh nhân Cao đài đạo *
nội chiến xưa, Người chọn Mạc, thi đỗ làm quan! *

hẳn thánh nhân phải chọn nẻo sớm tàn
triều Mạc chỉ sáu lăm năm, kể chi thời xiêu lụi
học vị cao, quan tước cao, đạt rồi, như mây bụi
tám năm nhập thế, gần trọn đời mây trắng nhàn

đạo sĩ Bạch Vân am bên Tuyết giang
ở đất Mạc, cười chê cả hai phe Lê – Mạc
sông máu núi xương, nước non chia cắt
nhân dân đâu cần hai phe đánh đuổi nhau! *

Nam – Bắc triều, nội chiến chẳng vì đâu
chỉ vì quyền lực quân vương, lẽ đời suy thịnh
vua Lê khép nép bù nhìn trong tay chúa Trịnh
Mạc tự trói mình, dâng đất, nhục nghìn thu

tám năm quan Mạc, sớ chém quan nội thù
muốn trừ bọn mũ mão tham ô, lộng chức
trong nội chiến máu tràn lửa ngút
Người chọn chi Nhà Mạc? Đất Mạc buộc chân?

nỗi niềm bên sông Tuyết, am Mây trắng nhàn
can chi tôi, hậu sinh thời Hiền Lương hậu chiến
giáo án đầu đời, tiết dạy đầu đời, say cống hiến
ngờ đâu tám năm cơm nhà nước, rồi cũng “nhàn” *

Người trường thọ vẫn chết khi nội chiến chưa tàn
máu xương tràn ngập, Cao Bằng chưa dung Mạc
can chi tôi, vẫn nhập thân bài “Nhàn” râu tóc bạc
bạc tóc râu trên bục giảng, dù xanh tuổi hai mươi

“Bài thơ Đông Hà”, thơ tôi viết, giọng ngời ngời
Bến Hải không xa — Bàn Môn Hàn – Triều đó
tám năm dấn thân như Người, đại thụ và ngọn cỏ
ngọn cỏ tôi bắc qua đôi bờ hậu chiến Hiền Lương

Người lừng danh tiên tri, thấu suốt vô thường
tôi thì công an quen biết từng nói nhỏ
sau như ngoài Bắc, bị loại trừ,
        đừng ngồi chợ trời đen đỏ *
tôi vẫn cứ tự tin đường thơ văn sử vô cùng *.

T.X.A.
07:01-09:36, 05-01-2022
…………….

(*) ~ Bài thơ có hai câu khởi đầu: “Một mai, một cuốc, một cần câu / Thơ thẩn dầu ai vui thú nào”. ~ Triều Mạc Đăng Doanh (1530-1540), “Đại Việt sử ký toàn thư” ghi nhận: “Đêm ngủ không cần đóng cửa, ngoài đường không nhặt của rơi”. Thật ra, nội chiến đã bắt đầu từ 1533. Đến 1535, Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) ứng thí, đỗ đạt cao, làm quan to. ~ Bài “Cảm hứng” của Nguyễn Bỉnh Khiêm với các câu “Thái hoà vũ trụ bất Ngu Chu / Hỗ chiến giao tranh tiếu lưỡng thù / Xuyên huyết sơn hài tuỳ xứ hữu / Uyên ngư tùng tước vị thuỳ khu” (trong “Văn đàn bảo giám”, NXB Văn học, 2004; Dương Quảng Hàm, “Việt Nam văn học sử yếu”, Trung tâm học liệu xuất bản, 1968). Phan Kế Bính dịch: “Non sông nào phải buổi bình thời / Thù đánh nhau chi khéo nực cười / Cá vực, chim rừng, ai khiến đuổi? / Núi xương, sông huyết, thảm đầy vơi”. ~ Ba năm học, cơm sinh viên; gần năm niên khoá giảng dạy, cơm giáo viên (chỉ kể từ sau thống nhất, 1975-1983) — đều là cơm Nhà nước (học bổng đại học và tiền lương). ~ Tôi có biết và nghe kể thêm: Sau 30-04-1975, nhiều cơ sở, cảm tình viên của Mặt trận Giải phóng và cả sinh viên, công chức Miền Nam cũ được lưu dung, sử dụng lại, có người được nâng lên chức vụ cao, nhưng khoảng vài năm sau, lại bị hạ xuống, khai trừ đảng, đoàn, làm công việc vô thưởng vô phạt, cho về làm dân thường. Chính Tố Hữu, khi vào thăm Huế, đã nói với cán bộ tổ chức: “Thay người tạm dùng bằng người của mình đi chứ”. ~ Xem thêm: Trần Xuân An, “Giữa thuở chuyển mùa”, NXB. Trẻ, 2014.

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3062953680645229/

Xem thêm:
BÀI THƠ ĐÔNG HÀ
Trần Xuân An, 1978
(đã đăng trên tập san Văn hoá Bình Trị Thiên, 1978)
https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3063216203952310/

Ảnh: Trường PTTH. Đông Hà hiện nay (H.1) và hồi 1978 (H.2) — Xin lỗi, không rõ các nhân vật trong ảnh là ai — Google search


.
Thơ viết và đăng báo, 1978
BÀI THƠ ĐÔNG HÀ
Trần Xuân An

dẫu nơi này tuổi nhỏ đã đi qua
(ơi những dốc, những dãy nhà chênh vênh
         và gió)
vẫn không biết nói thế này
         có vội vàng không nữa
tôi yêu Đông Hà

đất đỏ, sao quá đỗi ruột rà
màu đất ấy thắm chân tôi thơ dại
sớm về đây, gió thổi bồi hồi biết mấy
tôi đi mê mải giữa Đông Hà suốt sáng hôm qua

chẳng bàng hoàng đâu. Tất cả đã khác xa
bom đánh nát Đông Hà xưa trong trí nhớ
vẫn tốt tươi những gì không thể:
màu đất đỏ nồng nàn, niềm tin yêu
         thiết tha

tôi muốn hát thì thầm cho Đông Hà nghe
và kịp mỉm cười bâng khuâng (đã trải
         mùa đau xót!)
sớm nay, giữa bộn bề công việc
Đông Hà và tôi đầy ắp trong nhau

Đông Hà lên đường bỏ lại phía sau
bao đổ nát đau thương, bao chiều gió
         rì rào lau dại
ngói đỏ tầng cao, công trường, tàu phà…
         Sáng mùa xây dựng mới
Đông Hà thắp giữa quyết tâm mình
         ngọn đuốc hôm nay

cầu tàu cho tôi ngọn gió thổi dài
trải trên dòng sông, xanh tràn ra cửa biển
lòng vui xa khơi, hàng tươi mặt bến
tôi đứng rộn ràng, tàu đứng đợi, không yên

máy kéo ra vào xí nghiệp, nghiêng nghiêng
sườn dốc thoải, bánh xe rung giữa đồi dương
         gió biếc
giữa màu sắn xanh, dọc ngang đường hào,
         cho suối chảy ngầm trong ống nước
ngồi trước lán tranh này, tôi mở trang
         quy hoạch tương lai

bưu cục chúng mình đây,
         trên đỉnh nắng đang xây
nơi xích lại những miền đất xa, ủ nồng
         lời tình tự
nhà máy điện lớn hơn với bao đường phố nữa
sẽ tỏa rộng đường dây
         cho chim đậu giữa đồng xanh

mặt kính cửa hàng thêm nắng sáng long lanh
cửa rừng sẽ tuôn ra cho xã viên
         từng thác gỗ…
yêu lắm những gì còn phôi thai,
         những gì đã có
những lưng áo xanh phai bạc, ướt đầm

trên sườn đồi hôm nay
         vẫn đơn sơ lán trại công nhân
(khi nơi-của-mọi-người đã khang trang
         gạch hồng ngói mới)
hạnh phúc chung đã về
         thì vui riêng sẽ tới –
hồi kẻng vào ca rộn rã nói cười

tôi nghe, Đông Hà ơi
nghe tiếng hát học trò, nghe trái tim
         Đông Hà náo nức
tiếng hát hồng trời mơ ước
tôi nghe, giữa vùng đất rạng ngời

sớm nay, sân trường mở sáng chân trời
ở đấy các em sẽ nâng cao vầng hạnh phúc
ánh nắng chan hòa Đất Nước
có đóa hoa đỏ thắm Đông Hà.

T.X.A.
1978
(đã đăng trên tập san Văn hoá Bình Trị Thiên, 1978)

https:// www. facebook. com/tranxuanan.writer/posts/3063216203952310/
.

Posted in Chưa phân loại | Thẻ: , , , , | Leave a Comment »